info(at)istanbulclues.com

Türk Halı Sanatının Tarihi Ve Gelişimi

Türkiye’de hem yerli veya hem de yabancı turistlerin uğrak noktalarından birisi halı atölyeleridir. Anadolu’nun hemen her yöresinin kendine özgü motiflere ve renklere sahip halıları vardır. Bu güzel eserler, nesilden nesile aktarılan yüzlerce yıllık bir geleneği yansıtırlar.

Halıların tanıtıldığı kısa sunumlarda, Türk halılarının tarihi genel olarak iki bölüme ayrılır.

Birinci kategori, geometrik motifler, doğa tasvirleri ile süslü erken dönem Türk halıları;  ikincisi kategori ise çiçek motifleri ile süslü, madalyon amblemli klasik dönem Osmanlı halılarıdır.

Konya Grubu Anadolu Selçuklu Halısı 13.yüzyıl

Konya Grubu Selçuklu Halısı 13.yüzyıl
Konya Grubu Anadolu Selçuklu Halısı 13.yüzyıl

Türk Halı Sanatının Tarihsel Gelişimi Ve Örnekler

Türk halılarının tarihi Türklerin Orta Asya’ya dayanan göçebe kökenlerine kadar uzanır.

Göçebe kavimlerin hayatında halının ayrı bir yeri olmuştur. Sürekli yer değiştiren ve çadırlarda bir hayat sürdüren insanlar için halı, kolay taşınabilir ve konulduğu zemini basılabilir hale getiren bir nesneydi.

İlk zamanlar sadece bu işlevsel özellikleri için kullanılan halılar, zamanla çadırlara ve çevre ortama uyum sağlayan motiflerle bezendi ve dekoratif özelliklere sahip oldu.

Dünyanın en eski halısı M.Ö. 400 yıllarına tarihlendirilen Pazırık (Pazyryk) halısıdır. Arkeolojik kazılar sırasında, Sibirya’da bulunan bu halının geçmişi İskitlere dayanmaktadır. Günümüzde, Rusya’nın Ermitaj Müzesi’nde sergilenir.

Dünyanın En Eski Halısı Pazırık

Dünyanın En Eski Halısı Pazırık
Dünyanın En Eski Halısı Pazırık

Anadolu Selçuklu Yörük Halıları Ve Kilimleri

Bilinen en eski Selçuklu halıları, Alaeddin Camii’nde bulunan, 13. yüzyıl Selçuklu halılarıdır.

Büyük Selçuklu Devleti

dönemi halılarının karakteristik özelliği mavi ve kırmızı tonlar, bazı arabesk motifler ve kûfi yazılardır. Kûfi, Arap harflerinin düz ve köşeli çizgilerle tasvir edilmesidir. Kûfi motifleri, Selçuklu halılarının kenar çizilerinde, ok gibi sivri uçlar ve kanca benzeri motifler olarak yer alır.

Halıları özel kılan şeylerden birisi de Gördes düğümü adı verilen Türk halılarına özgü dokuma metodudur. Gördes düğümü, çift düğüm atılan bir dokuma stili olduğundan, halıya normalden daha fazla sağlamlık ve dayanıklılık verir.

13.yüzyılda Anadolu’dan geçen ünlü seyyah Marco Polo, Turkomanya adını verdiği Sivas ve çevresinde, dünyanın en kaliteli halılarının dokunduğunu not etmiştir.

14.yüzyılda ise başka bir seyyah, İbn-i Batuta, Türk halılarının güzelliğine övgüler düzmüş ve halıların bilinen dünyanın tüm ticaret merkezlerine ihraç edildiğine dair not düşmüştür.

Konya Küfi Selçuklu Halısı 13.yüzyıl

Konya Küfi Selçuklu Halısı 13.yüzyıl
Konya Küfi Selçuklu Halısı 13.yüzyıl

Avrupa Rönesans Sanatında Türk Halısının İşlevi

Türk motiflerinin güzelliği Avrupalıların da ilgisini çeker. Soyluların sarayları ve evleri bu halılarla döşenir. Bu göz alıcı halıların sanatsal potansiyeli, Avrupa’nın ünlü ressamların da dikkatini çeker.  Rönesans ressamlarından Hans Holbein, Lorenzo Lotto ve Hans Hemling tabloları olmak üzere dünyaca ünlü sanat eserleri içinde kendine yer bulur.

Avrupalı ressamların meşhur ettiği bu halıların büyük bir kısmı, günümüzde Sultanahmet’te bulunan Türk İslam Eserleri Müzesi’nde (İbrahim Paşa Sarayı) sergilenmektedir.

Avrupa Ressamları Hans Holbein ve Lorenzo Lotto Halıları

Holbein ve Lotto Halıları
Avrupa ressamları Hans Holbein ve Lorenzo Lotto Halıları

Osmanlı Dönemi Türk Halıları Hakkında Kısa Bilgi

Yavuz Sultan Selim döneminde 1515 yılında Tebriz, 1517 yılında ise Kahire’nin Osmanlı topraklarına katılmasıyla, Türk halı motiflerinde büyük bir değişim oldu. Anadolu halılarının geometrik desenli motifleri terk edildi. Kahire’den gelen halı ustaları ve Tebriz kaynaklı İran etkisi ile Türk halıları daha karmaşık desenlerle süslenmeye başlandı.

Osmanlı klasik dönem halılarının en ayırt edici özelliği, saltanatı yansıtan madalyon amblemlerinin ve bolca çiçek motifinin halı desenlerine eklenmesidir.

Konya, Kayseri, Uşak ve Bergama’da üretilen halılar uzun yüzyıllar boyu Avrupa hanedanlarının saraylarını süslemiştir. İstanbul’dan, Avrupa’ya deniz ticaretini yönlendiren İtalyan kent devletleri ve özellikle Venedikliler, bu halıları çok karlı bir ticaret metası haline getirmiştir.

Madalyonlu Uşak Halısı 16.yüzyıl

Madalyonlu Uşak Halısı 16.yüzyıl
Madalyonlu Uşak Halısı 16.yüzyıl

Dolmabahçe Sarayı ve Hereke Halıları

1850’li yıllarda Sultan Abdülmecid, geleneksel Topkapı Sarayı’nı terk edip, Boğaziçi’nde inşa ettirdiği Dolmabahçe Sarayı’na taşınmak üzeredir. Yeni saray için dünyanın en güzel halılarının üretilmesini ister. Bu amaçla Hereke şehrinde büyük çapta halı atölyeleri kurulur. Dünyanın en sık dokunmuş halılarından bazıları Dolmabahçe Sarayı için yapılır. Bu 160 yıllık halılar, halen Dolmabahçe Sarayı’nın salonlarını ve odalarını süslemektedir. Bu vesileyle, Hereke yöresi de halıcılıkta bir marka haline gelir ve daha önce bahsettiğimiz halısıyla bilinen yöreler arasında yerini alır.

Osmanlı Saraylarını Süsleyen Hereke Halıları

Dolmabahçe Sarayı Hereke Halıları
Dolmabahçe Sarayı Hereke Halıları

Günümüzde Türk Halısı

Günümüzde halıcılığın kalbinin attığı şehirler İstanbul, İzmir, Kayseri gibi turistik şehirlerdir. İstanbul’da Kapalıçarşı, İzmir’de Efes ve Kuşadası, Kayseri’de ise Kapadokya bölgesi en büyük halı atölyeleri ve mağazalarının konumlandığı yerlerdir.

Halı dokuması çok büyük bir titizlik ve sabır gerektirdiği için modern zamanların hızlı tüketim anlayışına yenik düşmekte ve maalesef halı dokuyabilen insanların sayısı gittikçe azalmaktadır. Halı işçiliğinin maliyetinin de her geçen gün artması sebebiyle üretim, iş gücünün daha ucuz olduğu Hindistan ve Çin’e kaymaktadır.

Günümüzde Türk halıcılığının markaları olan Hereke ve Uşak halıları bu üretim azlığı nedeniyle çok nadir ve pahalıdır. Yünden dokunan geometrik desenli Anadolu halılarının bulunması çok daha kolaydır ve bu yüzden daha hesaplıdır. Doğru halıyı gerçek fiyatına satın almak, mücevher almak gibi belli bir bilgi ve uzmanlık gerektirir.


Önerilen Blog Yazıları:


© Türk Halı Sanatı Özelliği, İşlevleri, Tarihçesi 2017 ve 2018

Serhat Engül

Anadolu Türk Halılarının Muhteşem Tarihi was last modified: September 16th, 2017 by Serhat Engül

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

three × 3 =