Batı Roma İmparatorluğu

Batı Roma İmparatorluğu Neden ve Nasıl Yıkıldı? Çöküşün Sebepleri

Roma, günümüzde İtalya’nın başkenti olan Roma‘dan ibaret bir şehir devletiydi. Çevresinde kendisine rakip olan birçok kent-devleti bulunuyordu. Ancak Romalılar, şehrin önde gelenlerinden oluşan bir senato kurdular ve ortak akılla hareket ettiler.

Roma’da Cumhuriyet Dönemi

Roma Senatosu‘nun oldukça verimli bir sistemi vardı. Şehrin soylu ve varlıklı ailelerinden oluşan senato üyeleri, Roma’nın geleceğine yön veriyordu. Elbette senatoda büyük çıkar kavgaları ve çekişme vardı. Ancak iş Roma‘nın yüksek çıkarlarına geldiğinde, senato birleşiyor ve “Konsül” adı verilen bir yönetici tayin ediyordu. Konsüller, aynı başbakanlar gibi ülkeyi yönetiyordu. Ancak her zaman senatoya hesap vermek durumundaydılar.

Roma, çevresindeki diğer kent devletlerini ele geçirdi ve büyüdü. Birkaç asır içerisinde tüm İtalya‘yı ele geçirmişti. Roma’nın Kuzey İtalya‘dan Avrupa’ya yayılmaya başlaması ile ezeli düşmanlarından biri ile tanışması (Bkz: Barbarlar) da gerçekleşmişti.

Roma Cumhuriyeti, senatonun hukuksal üstünlüğünü kabul ederek asırlarca yaşadı. Ancak tarihin en ünlü siyasi isimlerinden Julius Caesar‘ın (Jül Sezar) döneminde işler biraz değişmeye başladı. Konsüllerin büyük fetihler yaparak şan şöhret kazanması ve siyasi nüfuzunu artırması olağan bir şeydi. Ancak Julius Caesar, Galya ve Britanya gibi büyük toprakları fethedince, rakipsiz hale geldi.

Roma’da İmparatorluk Dönemi

Julius Caesar‘ın kendini “Diktatör” ilan edeceğini ve senatonun haklarını gasp edeceğini düşünenler, bir suikastle onu öldürdüler. Babasının ölümünü bahane eden Julius’un manevi oğlu Augustus Caesar, senatoyu feshetti ve kendini “İmparator” ilan etti. Yani senatonun gayretleri, kaçınılmaz olanı engellemeye yetmemişti.

Augustus Caesar ve onu takip eden imparatorlar yönetiminde Roma İmparatorluğu, inanılmaz sınırlara ulaştı. Akdeniz adeta bir Roma Gölü haline gelmiş ve bilinen dünyanın büyük bir kısmı ele geçirilmişti.

Roma İmparatorluğu’nun En Geniş Sınırları

batı roma imparatorluğunun yıkılış nedenleri
Roma İmparatorluğu Haritası

Roma İmparatorluğu’nun Doğu ve Batı Olarak Bölünmesi

Roma İmparatorluğu’nun yükselişi 5 İyi İmparator (Bkz: Five Good Emperors) döneminin sonuna kadar sürdü. Ancak belli bir süre sonra taht kavgaları başladı. Özellikle 235 ile 285 yılları arasında büyük bir istikrarsızlık yaşandı. İmparatorlar birbiri ardına suikaste uğruyor veya sürgün ediliyordu. Generallerin yönetimde söz sahibi olduğu bu dönem, Diocletianus‘un imparator olmasına kadar sürdü.

İmparator Diocletianus; ekonomik, sosyal ve askeri alanlarda çok etkili reformlar yaptı ve imparatorluğun gidişatını düzeltti. Bu arada yönetim sistemini de kökten değiştirmiş ve Tetrarşi Yönetimi adı verilen 4 İmparator sistemini getirmişti.

Reformlar sayesinde Roma rayına girmişti girmesine, ancak Diocletianus -kendi isteğiyle- emekli olduktan sonra Tetrarşi’nin imparatorları arasında rekabet başlamıştı. Tüm rakiplerinden sıyrılan İmparator Konstantin, yönetimi tek başına ele geçirdi. Başkenti de Roma‘dan, Byzantium şehrine taşımış ve adını da Konstantinopolis (Bkz: İstanbul) olarak değiştirmişti.

Konstantin‘in hükümdarlık yılları barış ve huzur içinde geçti. Ancak kendisinden sonra yine istikrarsızlık baş gösterdi. Batı’yı yöneten Valentinianus, ani bir kalp krizi geçirerek öldü. Doğu’yu yöneten Valens ise Hadrianapolis Muharebesi‘nde savaş meydanında can verdi. İmparatorluğun sahipsiz kaldığı ve çöküşe geçtiği bir dönemde tahta İmparator Theodosius çıktı.

Theodosius, barbar kavimleri dizginledi ve karmaşaya son verdi. Her şey yolunda giderken, 40’lı yaşlarında beklenmedik bir şekilde hastalandı ve öldü. Roma İmparatorluğu, geçmişte defalarca yönetimsel olarak bölünmüş ve Doğu ile Batı‘yı ayrı imparatorlar yönetmişti. (Valentinianus ve Valens örneğinde olduğu gibi) Ancak Theodosius‘un ölümüyle Doğu Roma ve Batı Roma kesin çizgilerle birbirinden ayrıldı.

Batı Roma İmparatorluğu Haritası

batı roma imparatorluğunun yıkılış sebepleri
Roma’nın Doğu ve Batı Olarak Bölünmesi

Haritada kırmızı ile gösterilen kısım, Theodosius‘un 12 yaşındaki oğlu Honorius‘a kalan Batı Roma İmparatorluğu ve başkenti de Roma kenti. Doğu’da kalan kısım ise 18 yaşındaki oğlu Arcadius’a kaldı. Resmi olarak Doğu Roma’nın -yani Bizans İmparatorluğu’nun- ilk imparatoru Arcadius‘tur. Doğu Roma’nın başkenti ise Konstantinopolis yani İstanbul’du.

Batı Roma İmparatorluğu’nun Yıkılışı

Batı Roma İmparatorluğu’nun başına Theodosius’un oğlu Honorius geçmişti. Honorius henüz 12 yaşındaydı. Başında taht naibi olarak Vandal kökenli Stilicho bir general vardı. Stilicho başarılı bir askerdi ve Doğu ve Batı’nın 395’te bölünmesinden sonra 476’ya kadar ayakta kalmış olmasında büyük payı vardır.

Batı Roma İmparatorluğu’nun çöküşüne neden olan başlıca şeyler; Germenler, Gotlar ve Hunlar ile süregelen savaşlardır. Yazının başında barbar kavimler ile savaşların, Roma’da Cumhuriyet döneminden beri sorun olduğunu belirtmiştim. Ancak Roma İmparatorluğu‘nun güçlü olduğu yıllarda, krizler doğru yönetiliyordu. Theodosius‘un ölümünden sonra yerine geçen oğullarının ikisi de oldukça kötü yöneticiler olduğu için, sorunlar daha da büyüdü.

Stilicho, Gotların başına o döneme kadar geçmiş en büyük lider olan Alaric‘i kontrol altına alabilmişti. Ancak düşmanları tarafından kendisine bir komplo kuruldu ve hain gibi gösterildi. Stilicho‘nun idam edilmesinden sonra, Batı Roma’nın kaçınılmaz çöküşü de başlamıştı.

Gotlar, ezeli başkent Roma‘yı yağmaladılar. Hunların efsanevi kralı Attila, İtalya’nın ortalarına kadar geldi. Germen, Frank, Got ve Vandal kabilelerinin sonu gelmez saldırıları sonucunda Batı Roma İmparatorluğu yıkıldı. Zaten resmi olarak yıkılışından önce çöküş gerçekleşmişti. Çünkü son Batı Roma İmparatorları, barbar kralların elinde birer kukla oldular.

Batı Roma İmparatorluğu kaç yıl sürdü?

Batı Roma İmparatorluğu‘nun varlığı, Doğu’dan ayrıldıktan sonra yalnızca 81 yıl sürdü. 476‘da yıkıldığında, Avrupa’da çok büyük bir güç boşluğu doğmuştu. Bu boşluğu ilerleyen zaman içinde dolduran güç ise Vatikan’da yaşayan dini lider Papa oldu.

Batı Roma İmparatorluğu’nun Yıkılmasının Sonuçları

Batı Roma İmparatorluğu‘nun yıkılışı, uzun vadede Avrupa‘da parçalanmaya ve feodalizme sebep oldu. Kilisenin liderliği ve baskısı altında uzun süren bir skolastik dönem yaşandı. Papa’nın dini otoriteyi temsil ettiği Batı‘da, bir imparatorun eksikliği hep hissedildi.

Doğu‘da ise (Bizans) dini otorite olan Patrik ve siyasi otorite olan Doğu Roma İmparatoru vardı. Batı’da bu meşruiyet boşluğunun kapanması için Kutsal Roma İmparatorluğu kuruldu ve Şarlman‘a (Charlemagne) imparatorluk tacı giydirildi.


Önerilen Tarih Yazıları


Batı Roma İmparatorluğu Tarihi Blog Yazısı by Serhat Engül

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *