info@istanbulclues.com
Bizans Komnenos Ailesi Mozaiği

Bizans İmparatorluğu ve Selçuklu Türkleri

Bizans İmparatorluğu Tarihi – 2

(565 – 1176)

Bu yazı, İmparator Konstantin’den, Justinianus’a başlıklı ilk yazının devamıdır. Bizans İmparatorluğu’nun tarih yarışı M.S. 395 yılında İmparator Theodosius’un Roma İmparatorluğu’nu ikiye bölmesiyle başlar. Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) ve onun bin yıllık tarihi yazımızın ana konusudur.

İslam’ın Gelişi Ve Arap Medeniyetinin Yükselişi

Justinianus’tan sonra Bizans İmparatorluğu hızla gerilemeye başlar. 622’deki Avarların İstanbul kuşatması, İmparator Heraklios tarafından püskürtüldüyse de, VII. Yüzyılda İmparatorluk toprakları Arap Müslüman birliğinin şiddetli saldırıları ile büyük kayba uğramıştır.

Araplar 637’de Kudüs, Filistin, Antakya, Mezopotamya ve 641’de de Mısır’ı ele geçirdiler. 673’de bu sefer Arap halifesi Muaviye İstanbul’u donanması ile kuşattı ama imparatorluk başkenti üç taraftan surlarla çevrili bir kaleydi ve alınması çok güçtü. Antakya (Antioch), Kudüs (Jerusalem), İskenderiye (Alexandria) gibi önemli Hristiyanlık merkezlerinin kaybedilmesi, Bizans’ta büyük bir kan kaybına sebep oldu. İmparatorluğun deyim yerindeyse bir anda kimyası bozuldu.

İslam’ın Doğuşu Ve Yayılması Harita
islamin-dogusu-ve-yayilmasi-muhammed-ve-halifelikler-haritasi
İslamın doğuşu ve yayılması harita

Haritada pembe ile gösterilen kısımlar, Hz. Muhammed’in hayatta olduğu dönemde edinilen topraklar. Dikkatli bakıldığında; Mekke, Medine ve çevresini kapsıyor. Turuncu ile gösterilen yerler, Hz. Muhammed’in ölümünü takip eden Dört Halife döneminde alınan yerler, ki bu dönemde Bizans ile çatışmalar yaşanıyor. Sarı ile gösterilen yerler ise Emevi halifeliği döneminde ele geçirilen topraklar.

Grejuva denilen molotof kokteyli gibi yanıcı “Rum Ateşi” de bu zamanlara tarihlenir. Surların arkasından donanma üstüne borular aracılığıyla fırlatılan ve kolay tutuşan, barut benzeri bir maddedir. Su ile söndürülemeyen bu özel karışım düşman donanmalarını yakmıştır. Bu yanıcı madde, Konstantinopolis’in farklı medeniyetler tarafından kuşatıldığı halde, bir türlü alınamamasında önemli bir pay sahibidir.

679 civarında Avarlardan sonra beliren Bulgar tehlikesi imparatorluğun Batı sınırlarını da tehlikeye atmış ve Bizans’ı Tuna’nın gerisine atmıştır.

Ayasofya Mozaikleri
bizans-imparatorlugu-eserleri
Ayasofya Mozaikleri © Foto: Serhat Engül

Bizans İmparatorluğu dini motiflerle ilgili mozaikleri ile ünlüdür. İkona-kırıcı dönem sırasında bu sanat eserleri yok edilmiştir. Bu nedenle İstanbul’da 9.Yüzyıl öncesi Bizans ikonası görülemez. Üstteki görselde görülen Ayasofya’nın mozaikleri ikona-kırıcı dönem sonrasında ortaya yapılan sanat eserleridir.

Isaura Hanedanı Ve İkona Kırıcılık Reformu

VIII. Yy’da imparatorluk toprakları oldukça daralmış ve her yönden tehdit altındayken İsaura Hanedanı yönetime geçerek Bizans’ı istikrara kavuşturmuştur. İsaura hanedanının hükümdarlık yılları İkona Kırıcılık akımı ile özdeşleşmiştir. Bu İmparatorlar Manastır ve Kiliselerin devlete büyük zararlar verdiklerini ve bu kurumların nüfuzunun ve malvarlığının kesinlikle daraltılması gerektiğini düşünüyorlardı.

Kilisenin büyülü ikonalarla halkı dinsel açıdan sömürdüğünü düşünen İmparatorlar tüm kiliselerdeki ikonaları sökerek, yerlerine geometrik motifler yaptırdılar. Manastırların topraklarına tamamen el koyarak devlete yararı dokunmuş kişilere dağıttılar. Keşişleri evlenmeye zorladılar.

İkona kırıcı dönemde ıslah edilen ordu, Araplar ve Slavlar karşısında büyük zaferler kazanarak, elde kalan Bizans topraklarını güvence altına aldı.

Isauralı (Asker İmparatorlar) Hanedanı Dönemi Bizans Haritası
isaurali-imparatorlar-doneminde-bizans-harita
Isauralı imparatorlar dönemi Bizans haritası VIII.Yüzyıl.

İkona Düşmanlığının Ve İkonaklazmın (İkona-Kırıcılık) Sebebi Nedir?

İkona kırıcılığın bazı tarihçilere göre sebebi, Bizans’ın çok kısa sürede, çok fazla toprak kaybetmesinden dolayı, İmparatorların Tanrı’nın kendilerine yüz çevirdiğinden endişe etmeleridir. Bu görüşe göre Tanrı, Müslümanların tarafına geçmiş ve kendisi yerine ikonalara tapan Bizans halkını cezalandırmıştır.

Bu iddianın batıl inancı çok kuvvetli olan Bizans halkı göz önüne alındığında gerçek olma ihtimali vardır. İslam’ın hızla yükselmesinden dehşete kapılan ve bazı çıkarımlar yapan Bizans hükümdarları, İslam’da ibadet edilen camilerde insan sureti olmamasından feyz almış olabilirler. Çünkü Bizans’ta ikona olgusu zaten ezelden beri bir tartışma konusuydu.

Selçukluların Orta Asya’dan Batıya Göç Etmesi Ve Bizans Üzerinde Oluşturduğu Baskı
Selçuk Türkleri
Selçuk Türklerinin Göçü

Selçuk Türkleri’nin ana vatanları olan Orta Asya’dan Bizans’ın Doğu sınırlarına doğru göç hareketini haritadan görebilirsiniz. Selçuklular İran’ın İsfahan kenti ve çevresini etki altına almış ve büyük bir güç odağı haline gelmiştir. Bu da bölgenin diğer büyük gücü olan Bizans ile çatışmayı kaçınılmaz kılmıştır. İki imparatorluğun çarpışması olan Malazgirt Savaşı (1071), Battle of Manzikent adı ile işaretlenmiş.

Makedonya Hanedanı Ve Kültürel Atılım

IX. ve X. yüzyıllarda yönetime ikona-taparların tarafında olan Makedonya Hanedanı geçmiş ve kilise ve manastırların önemini yeniden artırmışlardır. İkona-kırıcılık, Ayasofya’nın ana mekânında bugün de görülebilen muhteşem İsa-Meryem ikonasının törenle halka açılmasıyla son bulmuştur.

Makedonyalı imparatorlar, Bizans’ın ticari hacmini artırıp, savunmasını geliştirdiler. Bu dönemde sanat alanında büyük ilerlemeler oldu. İkona kırıcı reformların sanata verdiği zarar restore edildi. Bugün Ayasofya’nın içinde görülen mozaiklerin birçoğu bu hanedan döneminde yapılmıştır.

Hanedandan II.Basil’in (Bulgar Kasabı) döneminde Bizans, Tuna’dan, Fırat’a kadar geniş sınırlara ulaşmıştır. Devletin merkezi yönetimi ve ordusu güçlenmiş buna bağlı olarak ticari açıdan da merkez konumuna gelmiştir.

X. Yüzyıl’da Bulgarlara ve Araplara karşı da zaferler kazanılmıştır. Bu dönem aynı zamanda Rusların da tarih sahnesine çıktığı çağdır. II.Basil’in ölümü ile (1025) son bulan bu hanedandan sonra bir süre anarşi hakim olmuştur.

Makedonya Hanedanı Dönemi Bizans Haritası (1025)
makedon-imparatorlar-donemi-bizans
Makedon imparatorlar dönemi Bizans haritası II.Basil’in ölümü 1025.

Taht Kavgaları ve Selçuk Türkleri İle Malazgirt Savaşı 1071

Makedon İmparatorlar sonrasındaki karışıklık 1059-1081 yılları arasında sürmüştür ve bu karışıklık süresinde Bizans’ın karşısına korkunç bir düşman daha çıkmıştır: Orta Asya’dan göç eden Türkler.

Selçuklu Türkleri, 1071 Malazgirt zaferi ile Van yakınlarından Bizans Anadolu topraklarına girmiş ve karışıklık süresince 10 yıl gibi kısa bir sürede bazı kıyı şehirleri hariç tüm Anadolu’yu ele geçirmiştir.

Malazgirt Savaşı (Battle of Manzikert) tarihte az bilinse de, günümüzün Taht Oyunları dizisini aratmayacak entrikalar, aksiyon ve dram içerir. İmparator Romanos Diogenes (Romen Diyojen), kayda değer bir Bizans İmparatorudur. Karşısında ise Sultan Alp Arslan gibi iyi bir stratejist vardır. Malazgirt (Manzikert) Savaşı sırasında yaşananların, tarihte maalesef az bilinen fakat çok ilginç bir hikâyesi vardır.

Papalık ve İlk Haçlı Seferleri

Bu dönemlerde Batı Avrupa da edilgen rolden etkin role geçmeye başlamıştır. Ekonomik bir atılım süreci ile söz sahibi olan Batı, Papa’nın manevi önderliğinde bir birlik oluşturmaya başlar. Ön Asya’dan gelen ticaret yollarının Türkler tarafından ele geçirilmesi ve kervanların saldırıya uğrayıp yağmalanması nedeniyle Batı’da bir rahatsızlık oluşur. Şark’a bir sefer fikri ortaya atılır. Doğu’nun zenginliği ve hazinelerini ele geçirmeyi düşleyen Alman ve Fransız şövalyeleri de bu grubun başını çekerler.

Komnenos Hanedanı ve Geçici Bir Toparlanma Süreci

Papa’nın, Batıyı Müslüman Doğu ile savaşmaya ve kutsal yerleri geri almaya kışkırtması ile 1095’te haçlı ordusu Bizans kapılarına dayanır. İmparator Aleksios bu disiplinsiz Latin birliklerinin Bizans’ın zenginliklerini görünce silahı Müslümanlar yerine kendilerine çevirmesinden korkar. Şüphesinde de çok haklıdır ancak öngördüklerinin gerçekleşmesi bir yüzyıl sonra olacaktır. (Bkz: Bir sonraki yazı)

Komnenos Hanedanı İmparatorlarından Ioannes Komnenos’un Ayasofya’daki Mozaik Panosu
imparator-ioannes-komnenos-ve-eirene-mozaik-ayasofya
Ayasofya’nın üst kat galerisindeki Komnenos ailesi mozaik panosu. © Foto: Serhat Engül

Anadolu’dan Selçuklu Türklerini Atma Çabaları

Fakat bu tehlikeyi ustaca kendi lehine çeviren Bizans Hükümdarı I. Aleksios Komnenos, Haçlıların Türklere karşı önce İznik’te sonra da güneye vilayetleri olan Hatay, Suriye ve Kudüs’te kazandığı başarılar sonucu Selçukluların zayıflamasından yararlanarak, Ege’deki birçok toprağı ülkesine geri kattı.

Ön Asya’da Selçukluların sınırları Bizanslılar tarafından mümkün olduğunca geriye itildi. Fakat Suriye ve Hatay himaye altına alınamadı. Zira Suriye ve Kudüs üzerinde, Haçlılar tarafından feodal bir Latin İmparatorluğu kuruldu. Selçukluların gücü nispeten kırıldı ve bir asırlık bir bekleme sürecine girdiler.

Kommenoslar, Kara ve donanma ordusunu yeniden kurarak askeri başarılar elde ettiler fakat İtalya’daki Normanlar ve Venedik denizcileri ile büyük sorunlar yaşadılar. Venediklilere verilen imtiyazlar sonradan Bizans’ın başına büyük dertler açtı.

Anadolu Selçuklu Türkleri Ve Miryakefalon Savaşı 1176

Manuel Kommenos’un Bizans’ın Roma’nın yasal varisi olduğuna inancı ve Megalo Idea‘yı gerçekleştirmek için Batıya yönelmesi, Selçukluların Anadolu birliğini kurmasına imkan vermişti.

Sonuç olarak, 1176’daki Miryakefalon Savaşı’nda yenilen Manuel Kommenos; Türkleri Anadolu’dan atma umudunu tümüyle yitirdi.

Bizans Yazı Serisinin Devamı: 1176 ila 1261 yılları arasını anlatan IV.Haçlı Seferi Ve Latin İşgali


Önerilen Diğer Tarih Yazıları


Serhat Engül

Bizans Tarihi Ve Selçuklu Türkleri was last modified: September 1st, 2017 by Serhat Engül

4 thoughts on “Bizans Tarihi Ve Selçuklu Türkleri”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

eight + 2 =