serhateng(at)gmail.com

Moğol İmparatoru Cengiz Han’ın Hayatı

Cengiz Han Kimdir? Cengiz Han’ın Kısaca Hayatı. Savaşları, Sözleri, Filmi Hakkında Bilgi

Cengiz Han‘ın Moğol İmparatoru olarak Asya’daki tüm boyları buyruğu altına toplaması, 1206 yılına tekabül eder. Cengiz Han tahta çıktığı 1206 yılından, öldüğü 1227 yılına kadar yaklaşık 12 Milyon Metrekare alanı fethetti ve tarihe adını adeta kazıdı.

Cengiz Han‘ın kurduğu güçlü ordu, geliştirdiği askeri taktikler ve şimşek hızındaki haberleşme sistemi; önüne geçilemez bir savaş makinesi yarattı ve karşısına çıkanları adeta ezip geçti. Cengiz Han‘ın ordusu ile birlikte geçtiği topraklarda milyonlarca insan savaşlarda öldü ve Moğolların acımasızlığının bir anlamda belgesi oldu. Öte yandan askeri seferler sayesinde Doğu ve Batı arasında bir etkileşim kuruldu. Moğolların Avrupa kapılarına dayanması ile Asya-Avrupa diplomatik ilişkilerine hareket geldi.

Cengiz Han Kimdir? Kısaca Hayatı Ve Hakkında Bilgi

Ölümden korkmayan ve savaşı adeta sanat haline getiren bu gözüpek savaşçılar, savaş tarihinin halen odak noktalarından biri. Savaşlarda rakibi psikolojik olarak çökerten ve Orta Çağ‘da görülmemiş bir hızla hareket eden Moğol Ordusu‘nun özelliklerine “Cengiz Han” başlığı altında beraber göz atalım.

Cengiz Han’ın Gerçek İsmi Timuçin

Cengiz Han, Onon Nehri kıyısında 1162 yılında doğduğunda; kendisine Demirci anlamına gelen “Timuçin” adı verildi. Gözüpek bir savaşçı olan Timuçin, ordu içinde hızla yükseldi ve Kurultay tarafından Büyük Han seçildi. Cengiz (Genghis) adını alan ve tüm boyları buyruğu altında toplayan Timuçin, Moğolların adının tüm dünyada duyulmasını sağladı.

Tarihçiler Cengiz kelimesinin “Okyanus” veya “Adalet” anlamlarına geldiği konusunda halen tartışırlar. Ancak Cengiz Han, aynı Jül Sezar gibi adını İmparator olmakla özdeşleştirmiş bir liderdir. Nasıl Roma İmparatorları, Jül Sezar’dan sonra “Caesar” (Sezar, Kayser) adını asırlarca İmparator manasında kullandıysa, Cengiz adı da “Evrenin Hakimi” veya “Büyük İmparator” anlamları kazanmıştır.

Büyük Moğol İmparatoru Cengiz Han
Moğol İmparatoru Cengiz Han
Cengiz Han Kimdir? Kısaca Hayatı, Hakkında Bilgi

Cengiz Han’ın Çetin Şartlarda Büyümüş Olması

Cengiz, henüz erken yaşlarda Moğol steplerinin sert yaşam şartları ile yüzleşmek zorunda kaldı. Rakip Tatar kabilesi, Cengiz Han’ın babasını zehirlediğinde, henüz 9 yaşındaydı. Annesi ve 7 kardeşi ile birlikte içinde yaşadıkları kabileden dışlandılar. Bu sebeple ailesini hayatta tutmak için, avlanmak ve yemek bulmak zorunda kaldı. Bir keresinde yemek kavgası yüzünden az kalsın öldürülüyordu.

İlerleyen yıllarda yaşadıkları yere baskın yapıldı ve Cengiz ile genç eşi tutsak düştüler. Cesaretini toplayıp kaçana kadar, bir süre köle olarak çalıştı. Ancak Cengiz bir lider olarak doğmuştu ve tüm bu zorlukları aşarak, kendi kabilesini kurmayı başardı.

Müthiş savaş kabiliyeti sayesinde kısa sürede diğer Türk-Moğol boylarının saygısını kazandı. Nihayetinde çevredeki tüm kabileleri kendi bayrağı altında toplanmaya ikna etti ve toplanan Kurultay‘da; Büyük Han seçildi. (1206)

Moğol Ordusunun Atları Ve Ölümcül Süvarileri
Cengiz Han neler yapmıştır
Moğol Ordusunun Atları Ve Ölümcül Süvarileri

Cengiz Han’ın Gerçek Suretinin Aslında Bilinmemesi

Günümüzde Cengiz Han‘ı betimleyen birçok heykel ve çizim mevcut. Ancak tarihsel gerçeklere baktığımız zaman, Cengiz Han’ı betimleyen hiçbir eserin veya kaynağın günümüze dek ulaşmadığını görüyoruz.

Genel olarak Cengiz Han uzun boylu, heybetli ve kapkara uzun sakallı biri olarak biliniyor. Bu elbette Orta Asya efsanelerine dayanarak zihinlerde yer etmiş tahmini bir Cengiz Han portresi.

Ancak 14. Yüzyıl‘da Cengiz Han‘ı detaylarıyla betimlemiş olan Rashid al-Din isimli Pers asıllı tarihçiye göre; Cengiz Han kızıl saçlı ve yeşil gözlüydü. Moğolistan‘ın bazı eski toplulukları, Cengiz Han‘ı daha da gizemli kılan bu betimlemeyi doğrulamaktadır.

Cengiz Han’ın Bazı Generalleri, Aslında Eskiden Düşmanıydı

Cengiz Han‘ın askeri kabiliyetleri tespit etmede müthiş bir yeteneği vardı. Zaten yenilmez ordusunu da bu liyakat sistemi ile kurdu. Ordusunun yöneticilerini, onların soylu olmasına dayanarak seçmez; savaşta gösterdikleri kabiliyet, cesaret ve yiğitliğe bakardı. Bu bağlamda bazen düşmanlarından bile kendi ordusuna asker aldığı oldu.

Bu konuya en güzel örnek, Taijut kabilesine karşı bir savaş sırasında Cengiz Han‘ın atını okla vuran ve neredeyse ölmesine sebep olan askerdir. Cengiz Han savaşı kazandıktan sonra rakip orduda bu askeri aramış ve bulmuştur. Asker açıkça nişan alanın kendisi olduğunu kabul edince, onun cesaretine hayran kalmış ve ordusunda subay yapmıştır.

Bu gözüpek asker, daha sonra Cengiz’in ordusunda “Jebe” yani “Ok” ismi ile anılmaya başlandı. Hızla yükselen Jebe, Moğolların ünlü Generali (Orlok) Subutay‘ın rütbesine kadar yükselir. Bu olay Cengiz Han‘ın elit askerleri seçmedeki başarısına örnek gösterilir.

Cengiz Han’ın Generalleri (Orloklar) Subutai Ve Jebe
Cengiz Han Hakkında Bilgi
Moğol Generalleri (Orloklar) Subutai ve Jebe

Cengiz Han’ın Harzemşahlar İle Savaşı

Cengiz Han, genelde düşmanlarına Moğol üstünlüğünü barış yoluyla kabul etme şansı tanıyordu. Eğer karşıdaki Devlet veya Beylik, Cengiz’in buyruğunu kabul etmezse, savaş açıyordu. Ancak Moğolların bir özelliği, ibret olsun diye düşmanlarını yok etmeleriydi. Bu sebeple Moğollara yenilmek felaket demekti. Kaldı ki, Cengiz Han yenilgi yüzü görmemiş biriydi.

Moğollar, Asya‘nın Doğu’sunu tamamen kontrol aldıkları yıllarda, bugünkü İran yakınlarda bulunan Harzemşahlar ile İpek Yolu‘ndan gelen mallar ile ilgili bir ticari antlaşma yapmıştı. Ancak Harzemşahlar bu anlaşmaya uymadılar. Bunun üzerine Moğollar onları önce uyarmak için önce elçi gönderdi. Ancak elçiler esir alınıp, katledilince Cengiz Han çılgına döndü.

Moğol klanları, Cengiz Han‘ın liderliğinde topladı ve tüm gücüyle hedefe saldırdı. Şah‘ın İmparatorluğu Moğol akınları ile adeta dümdüz edildi. Ancak yine de Cengiz Han‘ın öfkesi dinmedi, taş taş üstünde kalmayana kadar kentleri yağmaladı.

Orta Asya‘ya dönüş yolunda Harzemşahlar‘ın imhasına karşı çıkan ve hatta onlara yardım eden Tangut Krallığı (Xi Xia Hanedanı) yenilgiye uğratıldı ve başkentleri ele geçirildi. Tangut’ların kraliyet hanedanı ise ibret olsun diye yok edildi.

Moğol İmparatorluğu Orduları Ve Askerleri
Cengiz Han kimdir kısaca
Cengiz Han’ın Ordusunun Temsili Resmi – Cengiz Han kimdir

Moğolların Dünya Nüfusunda Ciddi Azalmaya Sebep Olması

Moğolların bu yıkıcı saldırıları, özellikle Çin‘de büyük kayıplara neden oldu. Moğolların düşmana dehşet salan ve her şeyi eline geçirene kadar durmak bilmeyen saldırıları, hem savaş meydanlarında; hem de sivil halkta büyük çapta ölümlere sebep oluyordu.

Bir tahmin yapmak zor olsa da, Doğu ve Batı savaşlarının toplamında, Moğolların 40 milyon kişiyi öldürdüğü tahmin edilmektedir. Çünkü tarih kayıtlarına göre Harzemşahlar ile olan savaşta İran’ın nüfusunun 4’te 3’ü yok olmuş, Çin’de ise nüfusta ciddi bir gerileme görülmüştür.

Zamanın şartları dikkate alındığında, bu rakam dünya nüfusunun %11‘ine denk gelmektedir. Bu da Moğol Savaş Makinesi‘nin ne kadar korkunç bir güç olduğunun kanıtıdır.

Cengiz Han’ın Farklı İnançlara-Dinlere Hoşgörülü Olması

Savaş meydanlarında fırtına gibi esen ve son düşman askerini yok edene kadar durmayan Cengiz Han, barış zamanı halka iyi davranıyordu. Yeni fethettiği yerlerde kendi dininden olmayan insanlara karışmayan Moğol Kağanı, ibadet serbestisi getiriyor ve hatta ibadethaneler için vergi muafiyeti ilan ediyordu.

Cengiz Han‘ın bunun karşılığında tek beklentisi, Moğolların Şaman inancına saygı gösterilmesiydi. Gökler, rüzgarlar ve dağlar onların dininde önemli yer teşkil ediyordu. Cengiz Han‘ın hükmü altında Bizans İmparatorluğu tarafından sapkın ilan edilen Nesturi Hristiyanları, Budistler ve Müslümanlar barış içinde yaşadılar.

Ordusunda Türk ve Moğol askerleri bulunduran Cengiz Han‘ın bu davranışları Büyük Selçuklu Devleti gibi Orta Asya menşeli Türk Devletleri‘nde de görülür.

Rivayete göre Cengiz Han‘ın ruhani inancı oldukça kuvvetliydi. Savaşlardan önce çadırında günlerce dua eder ve kendini manevi olarak hazırlardı. Buna karşın diğer dinlerin alimlerini toplayıp, onlarla sohbet ettiği ve başka dinlerin inceliklerini öğrenmeye çok meraklı olduğu aktarılır. Taocu Qiu Chuji ile çadırında felsefe ve ölümsüzlük üzerine tartıştığı bilinir.


Cengiz Han’ın Sözleri

Cengiz Han Kısaca Hayatı Özet
Cengiz Han Hayatı Ve Sözleri – Az Quotes

Görsel Hakkında: Lüksten nefret eder ve mütevazi yaşarım. Çünkü şık giysiler, hızlı atlar ve güzel kadınlara sahip olunca, esas hedeften sapmak çok kolaydır. Böyle yaşarsanız köleden farkınız kalmaz ve sonunda her şeyi kaybedersiniz.


Moğolların Geliştirdiği Posta Ve İstihbarat Sistemi

Moğolların atı, kılıcı ve oklarının dışında, bir ölümcüş silahı daha vardı. O da Orta Çağ‘da eşi görülmemiş bir iletişim sistemiydi. Cengin Han‘ın tahta çıkar çıkmaz ilk geliştirdiği şey, “Yam” adı verilen ekpres posta sistemiydi.

Asya steplerinde yol almak çok zor olduğu halde, Moğol postacıları geliştirdikleri sistem ile günde 300 kilometre‘den fazla yol alabiliyordu. Bu görülmüş bir şey değildi. Bu sayede farklı yerlerde savaşan Moğol orduları, Cengiz Han‘ın emirlerini çok hızlı bir şekilde alıyor ve uyguluyordu.

Ayrıca çok gelişmiş bir istihbarat sistemi de söz konusuydu. Cengiz Han’ın gözü ve kulağı olan binlerce casus, Yam Posta Sistemi ile haberleri başkente hızla iletiyordu. Bu sayede Moğollar çevrelerinde olan bitenin farkında oluyor ve duruma göre pozisyon alabiliyordu.

Uçsuz bucaksız Asya steplerinde İpek Yolu‘ndan Batı‘ya giden kervanlar çok sık yağmalanırdı. Bu ticareti kontrol altında tutan Büyük Han, aynı zamanda tüm Batılı tüccarların canını ve malını garanti altına almıştı. Yam sistemi ile onları koruyor ve ticareti diri tutuyordu. Bu sayede Marco Polo gibi dünyaca meşhur seyyahlar, Avrupa‘dan; Uzak Doğu‘ya güvenle seyahat edebildiler.

Moğollar’ın En Büyük Silahı Ustalıkla Kullandıkları Atlarıydı
Cengiz Han türk müdür moğol mudur
Moğollar Atlıları – Oklu Süvariler – Cengiz Han kimdir? Hayatı

Cengiz Han’ın Mezarının Nerede Olduğu Bilinmiyor

Cengiz Han‘ın hayatı ile ilgili tüm söylentiler arasında, en ilginç olanlarından biri de nasıl öldüğü ve gömüldüğü üzerinedir. Geleneksel söylenceye göre, Büyük Han, 1227 yılında atından düşerek yaralanır ve ölür.

Ancak bazı kaynaklar, ok yarasından bulaşan sıtma hastalığı sebebiyle öldüğünü öne sürer. Biraz daha abartılı bir iddia ise saraya sokulan casus bir Çin Prensesi tarafından öldürüldüğü üzerinedir.

Ölümü her nasıl olursa olsun, Cengiz Han’ın cenazesi ve mezarı gizli tutulmuştur. Rivayet odur ki, Cengiz Han‘ın cenazesini taşıyan elit Moğol askerleri; yolda şahit olan herkesi öldürmüş ve Han’ı Burkhan Khaldun isimli bir dağın eteğine gömmüştür. Cengiz Han’ın ardından, Kurultay‘da vasiyeti üzerine oğlu Ögeday, Büyük Han seçildi. Oğlu, Cengiz Han’ın yasalarını uygulayarak; babasının generalleri ile Moğol İmparatorluğu‘nu yönetti.

Cengiz Han’ın Ölümünde Moğol İmparatorluğu Haritası

Moğol İmparatorluğu Cengiz Han Harita
Cengiz Han İmparatorluğu Haritası (Koyu Yeşil) – Source: Britannica Ansiklopedisi

Sovyetler’in Cengiz Han’ın Anısını Silmek İstemesi

Cengiz Han, günümüzde Moğolistan‘ın atası ve kurucusu olarak kabul edilir. Ancak 20. Yüzyıl boyunca Sovyetler Birliği, Cengiz Han’ın adını bile anmayı yasaklamıştı. Büyük bir askeri dehayı ve siyasi üstünlüğü temsil eden Cengiz Han, elbette dönemin Asya‘daki süper gücü tarafından hiç sevilmedi.

Sovyetler, Cengiz Han’ın adını ders kitaplarından çıkardı ve halk tarafından doğum yeri olan Khentii şehrine Hac ziyareti yapılması yasaklandı. Sovyetler’in 1991‘de dağılmasıyla, Cengiz Han‘ın anısı tekrar canlandı ve Moğolistan tarafından sahiplenildi. Adı ise Moğolistan’ın başkenti Ulan Bator‘daki havalimanına verildi.


Daha Fazla Bilgi: Moğol İmparatorluğu Tarihi, Bayrağı, Haritası


Cengiz Han’ı (Timuçin) Anlatan “Mongol” Filmi

Cengiz Han’ın yazının girişinde yer verdiğimiz ilk yılları, Mongol adlı bir film ile gündeme geldi. Başta Asya olmak üzere tüm dünyada ilgi ile izlenen Cengiz Han Filmi; Rus, Alman, Kazak ve Amerikan ortak yapımı bir başyapıt.

Timuçin adıyla Cengiz Han’ın esaretten kurtulmasını konu alan filmde, Timuçin‘in Büyük Han olmasını ve kudretli Cengiz Han’a evrilmesini görüyoruz. Ayrıca filmde Moğol Ordusu‘nun savaş taktikleri ve amansız süvari hücumları hakkında bilgi içeren sahneler var.

Cengiz Han Filminden Bir Sahne – Büyük Han Ordusunu Yönetiyor
Cengiz Han ve Moğol Ordusu kısa ve özet
Cengiz Han Filminden Bir Sahne – Büyük Han Ordusunu Yönetiyor

Okunması Önerilen Tarih Yazıları:


Source (Kaynak): Thank you for your courtesy: “10 Things About Genghis Khan”

http://www.history.com/news/history-lists/10-things-you-may-not-know-about-genghis-khan


Cengiz Han Kimdir? Cengiz Han’ın Kısa ve Özet Hayatı Tarih Yazısı By Serhat Engül

Cengiz Han Kimdir? Neler Yapmıştır? Hakkında Bilgi Blog 2018
Cengiz Han Kimdir? Kısaca Hayatı Ve İmparatorluğu was last modified: March 5th, 2018 by Serhat Engül

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

3 × 5 =