Artemis Tapınağı

Efes Artemis Tapınağı Tarihi Hakkında Kısa  ve Özet Bilgi

Efest Antik Kenti’nin en önemli yapılarından biri olan Artemis Tapınağı, ne yazık ki bugün geride bıraktığı birkaç kalıntı dışında mevcut değil. Ancak tapınaktan geriye kalan harabelerden bile bir zamanlar ne kadar büyük ve görkemli olduğunu anlamak mümkün.

Vahşi doğa, ay ve avcılık tanrıçası Artemis’e adanan bu tapınak, Antik Dünya’nın Yedi Harikası listesinde yer alıyordu. Yolunuz İzmir’e düşerse, tapınağın kalıntılarını görmeyi mutlaka programınıza eklemelisiniz.

Ay Tanrıçası Artemis

Leto ve Zeus’un kızı olan Artemis, Apollon’un ikiz kız kardeşidir. Romalılar tarafından Diana olarak adlandırılmıştır. Artemis, kardeşi Apollon’dan bir gün önce doğmuş ve onun doğumu için annesine yardım etmiştir. Annesinin çektiği acıya şahit olduktan sonra asla evlenmemeye karar veren Artemis, bu bakımdan bekaretle ilişkilendirilir ve evlenmemiş genç kızların koruyucusu olarak kabul edilir.

Artemis ile Apollon arasında dualist bir ilişki vardır ki bu iki Tanrı, Antik Yunan kaynaklarında ikiz olarak kabul edilir. Apollon, Güneş ile özdeşleştirilirken Artemis Ay’ın antropomorfik bir formu olarak tanımlanır. Artemis, özellikle taşrada ve dağlık bölgelerde ibadet edilen bir Tanrıça’ydı. Antik Yunan coğraftasının birçok yerinde Artemis adına tapınaklar yapılmıştır. Artemis kültü Anadolu’ya ulaştığında, burada yüzlerce yıldır var olan Ana Tanrıça kültü ile birleştirilmiş ve Artemis, Kibele gibi çok göğüslü olarak tarif edilmiştir.

Yunan tarihçi Stefanos Skarmintzos da Artemis ve Kibele kültleri arasındaki benzerliğe dikkat çekmektedir. Skarmintzos’un “The Cult of Artemis in Ephesus and the Possible Explanation of the Bee Symbol” makalesinde Anadolu’daki Artemis inancının, Hitit Tanrıça kültünün Yunan karakteri ile asimile olmuş hâli olduğu iddia edilmektedir.

Efes Artemis Tapınağı Tarihi

Bizanslı tarihçi Plynus’un aktardığına göre, Artemis Tapınağı’nın uzunluğu 115 metre, eni ise 55 metreydi. Tamamen mermerden inşa edilen tapınak, İyonik stilde inşa edilen 127 kolonla ayakta duruyordu. Tapınağın içindeki sanat eserlerine dair bildiklerimiz de Plynus’un anlattıklarına dayanıyor. Kendisinin aktardığına göre, tapınağın iç kısmı Polyclitus, Pheidias, Cresilas gibi dönemin ünlü sanatçıları tarafından yapılan heykellerle ve tablolarla donatılmıştı. Ayrıca tapınağı ayakta tutan kolonlar altın ve gümüşle süslenmişti.

Tapınak, ilk kez 1869 yılında, İzmir-Aydın demiryolunun inşasında görevli olan İngiliz mühendis J.T. Wood tarafından ortaya çıkarıldı. J.T.Wood’un yürüttüğü kazılardan itibaren ortaya çıkan sonuçlar, tapınağın dört ayrı inşa dönemi olduğunu ortaya koydu.

Kazılar British Museum adına yürütüldüğüğü için, buradan çıkarılan bazı eserler bugün hâlâ British Museum’da sergilenmektedir. Ayrıca, Viyana’daki Efes Müzesi’nde sergilenen bazı parçalar da bulunmaktadır.

Artemis Tapınağı, ilk kez M.Ö 550 yılında Lidya Kralı Croesus tarafından inşa edildi. Ancak 356 yılında Herostratus tarafından yakıldıktan sonra yeniden inşa edilmesi gerekti.

Şöhret Meraklısı Herostratus ve Artemis Yangını

O sırada ben tapınağın yanı başında bir tümseğe çıkıp haykırdım: “Ey ahali! Bu tapınağı ben ateşe verdim! Benim adım Herostratus!” Seslendiğimi duymuşlardı çünkü hepsi birden sus pus oldu, duyulan tek ses alevlerin yuttuğu hatılların çıtırtısıydı.

Bir Efes Masalı – Grigory Gorin (çeviri: Filiz Ofluoğlu)

Artemis Tapınağı’nın yakılması, bilinen en eski terör eylemidir, dolayısıyla Herostratus tarihin ilk teröristi olarak kabul edilir. Yaygın kanıya göre, Herostratus şöhret meraklısı genç bir adamdı ve Artemis tapınağını sonsuza dek hatırlanmak için yaktı. Ancak bazı kaynaklar, Herostratus’un bir köle olduğundan ve tapınağı Efes toplumuna karşı duyduğu öfke sebebiyle yaktığından bahsetmektedir.

Artemis Tapınağı Canlandırma Resmi

Efes Artemis Tapınağı Tarihi
Artemis Tapınağı

Efes’in Görkemli Tapınağı

İşte! Olimpus’un dışında, Güneş hiç bu kadar büyük bir şeye bakmadı. (Antipater, Yunan Antolojisi [IX.58])

Anadolu’da ve Yunanistan’da Artemis’e ithaf edilen birçok tapınak bulunuyordu. Ancak Efes Antik Kenti‘ndeki Artemis tapınağı, mimari ve karakteristik açıdan diğer tapınaklardan ayrılıyordu. Artemis, burada Ana Tanrıça kültüne uygun bir biçimde, çok göğüslü olarak tarif edilmiştir ki kendisinin bu şekilde tasvir edildiği heykel bugün de görülebilir.

Dünya’nın Yedi Harikası listesini derleyen Sidonlu Antipater, Artemis tapınağından bahsederken Babil’in asma bahçelerini, Antik Mısır piramitlerini ve dünyanın önemli görkemli yapılarını gördüğünden bahseder ve Artemis tapınağını bunlarla karşılaştırarak, hiç birinin bu denli görkemli olmadığını söyler.

Sonuç olarak, Efes tapınağı Antik Çağ’ın en önemli yapıtlarından biri olmakla birlikte, bugün ondan geriye yalnızca harabeleri kalmıştır. Ancak geriye kalanlar bile bu tapınağın bir zamanlar sahip olduğu görkemi görmek için yeterli.

Artemis Tapınağı, İzmir ilindeki Efes Antik Kenti’nin içinde konumlanıyor. Efes, Antik Çağ boyunca Batı Anadolu’nun en önemli şehirlerinden biriydi. Şayet Efes ile ilgili daha çok bilgi edinmek isterseniz, Efes Antik Kenti Tarihi Hakkında Bilgi isimli yazıyı da tavsiye ederim.

Artemis Tapınağı Hakkında Bilgi by Serhat Engül

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *