İstanbul’un Kuruluşu ve Tarihi

İstanbul’un Kuruluşu ve Kısa Tarihi Hakkında Özet Bilgi

İstanbul şehrinin tarih boyunca üç farklı ismi oldu: Bir Yunan kolonisi olarak Byzantion (Byzantium), bir Roma kenti olarak Konstantinopolis (Constantinople), Osmanlı’nın son dönemlerinden itibaren de İstanbul. Osmanlılar da uzun yıllar Konstantinopolis isminin, Türkçe’ye çevrilmiş hali olan Konstantiniyye ismini kullandılar.

Parantez içinde bizim Türkçe’de kullandığımız terimlerin, uluslar arası arenadaki kullanımını da not ediyorum. İngilizce dil hâkimiyeti olan arkadaşlar, parantez içindeki sözcükleri aratarak çok kıymetli kaynaklara ulaşabilirler. Zira İstanbul’un kuruluşu ve tarih boyunca yaşadığı gelişim, dünyaca ünlü üniversitelerin makalelerine ve prestijli ansiklopedilerin içeriklerine konu olmuştur.

İstanbul’un Kuruluşu ve Kısaca Tarih Özeti

  • Antik Yunan Dönemi – Byzantion (Byzantium)

İstanbul’un kuruluş tarihinden bahsetmek için, M.Ö. 638 yılına gitmemiz gerekiyor. Byzas isimli kralın, Antik Yunanistan’ın Megara kentinden göç etmeye karar vermesi ve bunun için de o dönemde adet olduğu üzere, Apollon Tapınağı kâhinine danışması ile başlıyor hikâyemiz. Kâhin onlara Doğu istikametine gitmelerini ve körler ülkesinin karşısına yerleşmelerini salık verir. Elbette Byzas ve beraberindekiler başta hiçbir şey anlamazlar.

Yunanistan’dan, Doğu’ya doğru yaptıkları seyahat sonunda bugün Sarayburnu (Seraglio Point) olarak bildiğimiz müstahkem mevkiye gelirler. Burası İstanbul Tarihi Yarımada‘nın, doğuda Boğaziçi (Bosphorus) ile kesişen burnudur. Bu tepeden Boğaz’ın güzel manzarasına bakan Byzas ve kurmayları, Boğaz’ın Asya yakasında günümüzde Kadıköy olarak bilinen yerde bir yerleşim görürler.

Bu yerleşimciler, onlardan birkaç yıl önce gelen Yunan kolonisinden başkası değildir. Bulundukları muhteşem yeri görmeyip, Asya yakasını tercih ettikleri için Chalcedon (Kadıköy) halkının kehanetteki körler olduğunu düşünürler ve buraya yerleşirler. Şehir, kurucusu Byzas’ın arkasından Byzantion olarak anılmaya başlanır.

Byzantion uzun yıllar özgür bir şehir-devleti olarak varlığını sürdürür. Kısa bir dönem Persler’in himayesine girse de, yaklaşık 800 yıl boyunca var olacaktır. M.S. 195 yılında Septimus Severus isimli Roma imparatoru şehri kuşatır ve alır. Septimus, Byzantion‘a öfke ile girmiş ve yakıp yıkmıştır. Sebebi de, Byzantion’un taht kavgasındaki rakibi Pescennius Niger‘i desteklemiş olmasıdır.

Ancak imparator çok geçmeden hatasının farkına varır. İstanbul‘un eşsiz konumunu fark etmemek mümkün değildir. Şehri yeniden imar eder ve bilinen ilk Hipodrom (atlı araba yarışları için) ve Roma yapılarını inşa eder. Septimus şehirden ayrıldıktan sonra, Romalılar uzun yıllar Byzantion’a çok önem vermezler. Bu arada Roma etkisine giren şehrin adı da Latin etkisiyle Byzantium olmuştur.

İstanbul’un Kuruluşu ve Kısaca Tarih Özeti

İstanbul kuruluş tarihi özeti
Byzantium
  • Roma İmparatorluğu – Konstantinopolis

Byzantium’un tarih sahnesinde yeniden görülmesi için İmparator Konstantin‘in taht mücadelesi verdiği döneme kadar (M.S. 324) beklemek gerekecektir. Zira Tetrarşi Dönemi (dörtlü yönetim) imparatorlarından Konstantin ve Licinius arasında tek lider olmak için bir savaş patlak verir. (Bkz: Chrysopolis Savaşı)

Konstantin’in, İstanbul’un önemini bu savaşta anladığını düşünüyoruz. Üç tarafı sularla çevrili olan bu yarımadanın mükemmel bir savunma sağladığını ve kuzeyindeki Haliç‘in (Golden Horn) durgun bir liman işlevi gördüğünü fark etmişti. Karadan saldırıya açık tek taraf olan Batı kanadına da sağlam duvarlar inşa edildiğinde, şehir adeta geçilmez oluyordu.

Konstantin (Constantine the Great) iktidarı tek başına ele geçirdikten sonra, imparatorluk merkezini daha güvenli olan doğu eyaletlerine taşımaya karar verir. Bu amaçla yaptığı keşifte, mükemmel mevkisinden dolayı Byzantium’u seçer. Bu karar Roma’da büyük şaşkınlık ile karşılanmıştır. Çünkü imparatorluğun o dönemdeki en önemli kentlerinden biri kesinlikle Byzantium değildir. Ancak Konstantin bu noktada vizyonunu göstermiş ve gelecekte İstanbul‘un önemli bir kavşak noktası olacağını öngörmüştür.

Mimarlarına şehri baştan başa yeniden elden geçirmelerini ve yedi tepe üzerinde haşmetli bir Roma kenti inşa etmelerini emreder. Altı yıl içinde şehrin duvarları altı katı genişletilir ve çeşitli Roma yapıları inşa edilir. Bunların arasında Hipodrom, Büyük Saray, Konstantin Forumu gibi yapılar da vardır.

Şehir 330 yılında Nova Roma (Yeni Roma) adıyla açılır. İmparator Konstantin, şehri Roma ile beraber İmparatorluğun eş başkenti yapmış ve kendi adını vermiştir. Ne var ki, Roma İmparatorluğu 395 yılında İmparator Theodosius’un ölümüyle ikiye ayrılır.

  • Bizans İmparatorluğu – Konstantinopolis

Roma İmparatorluğu ikiye bölündüğünde, Konstantinopolis şehri Doğu Roma İmparatorluğu‘nun başkenti olarak kalır. Batı Roma İmparatorluğu ise bu ayrışmadan yalnızca 81 yıl sonra, 476’da barbar istilası nedeniyle yıkılır ve kadim başkent Roma, Gotların eline geçer.

Doğu Roma, tarih sahnesinde ikiz kardeşini kaybetmiş ve yalnız kalmıştır. Doğu Roma’nın kralları kendini Sezar, halkı ise Romalı olarak idrak etmiştir. Günümüz tarih kitaplarında bu medeniyetin Bizans İmparatorluğu olarak anılmasının sebebi modern zaman tarihçilerinin şehrin ilk isminden (Byzantium) türeterek verdikleri isimdir.

Doğu Roma (yani Bizans), köklü bir Yunan kültürüne ve Roma idari yapılanmasına sahipti. Bu yüzden de çok uzun yıllar yaşadı. İmparatorluk tarihinin zirve noktası, Ayasofya’yı inşa eden İmparator Justinianus dönemidir. Justinianus’un batıdaki büyük fetihleri, Bizans’ı neredeyse bölünmeden önceki Roma sınırlarına ulaştırmıştır. Fakat ardından gelen imparatorlar bu sınırları çeşitli nedenlerle muhafaza edememişlerdir.

Doğu’dan gelen ilk Türkler olan Selçuklu Devleti‘ne yenilen ve çok toprak kaybeden Bizans. İlk Haçlı Seferleri ile toprakların bir kısmını geri almış, fakat IV. Haçlı Seferi sırasında bizzat Haçlı ordusunun işgaline uğramıştır. (Bkz: Latin İstilası) 1204-1261 yılları arasında süren Latin işgalinden sonra Bizans, 200 yıllık bir çöküş sürecine girmiş ve bir daha toparlanamamıştır.

1453’te nihayet Osmanlılar, Bizans’ın son kalesi olan Konstantinopolis’i ele geçirir ve çöküşte olan şehri yeniden bir imparatorluk merkezi haline getirirler.

Roma ve Bizans Döneminde İstanbul

İstanbul'un tarihi kısaca
Konstantinopolis
  • Osmanlı İmparatorluğu – Konstantiniyye ve Istanbul

Şehre ilk giren Osmanlı Padişahı olan Fatih Sultan Mehmet çok iyi eğitilmiş bir devlet adamıydı. Bizans tarihini iyi bildiğinden ilk olarak Ayasofya’yı görmek istedi. Şehrin Bizans’ın son dönemlerinde onarım görmemiş olması nedeniyle, eski yapıları çok iyi durumda değildi. Bu sebeple beklediği ihtişamı bulamayan Sultan Mehmet’in çok hüzünlendiği rivayet edilir.

Sultan Ayasofya’nın ivedilikle restore edilmesini ve camiye çevrilmesini salık verir. Sonra da kendine bir saray inşa etme işine girişir. Bu saray, bugün Sultanahmet‘te bulunan Topkapı Sarayı’dır. Saray eski Yunan şehri Byzantion’un (Akropolis) antik harabeleri üzerine inşa edilmiştir. Sarayın içinde görünen irili ufaklı zarif sütunlar, antik kentten devşirilmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu, 1453’ten 1700 yılına kadar sürecek büyük bir yükseliş dönemine geçerler. Öyle ki, İmparatorluğun toprakları üç kıtada yayılır ve döneminin en büyük ve güçlü devleti haline gelir.

Şehrin ismi hemen değişmemiştir, uzun asırlar Konstantiniyye olarak anılmıştır. Fatih Sultan Mehmet siyasi sebeplerle Roma İmparatoru (Kayser-i Rum) unvanını da kullanmış ve Doğu Roma’nın başkentini fethetmiş olmanın haklı gururunu yaşamıştır.

İstanbul’un ilk kurulduğu dönemde, şehir merkezini tanımlamak için kullanılan bir terim olan Stanpoli, evrim geçirir ve nihayetinde İstanbul olarak anılmaya başlanır.

Böylece İstanbul, kuruluş tarihinden beri üçüncü kez bir imparatorluğun başkenti olmuştur. Ünlü İstanbul tarihçisi Stefanos Yerasimos‘un, İstanbul’un tarihi ile ilgili kitabına İmparatorluklar Başkenti ismi vermesi bu yüzdendir. Ayrıca kıymetli tarihçi İlber Ortaylı‘nın dediği üzere, bu dönemde Topkapı Sarayı’nın ikinci avlusunda bulunan Divan-ı Humayun‘da alınan kararlar Dünya siyasetini etkilemiştir.

Ressam Zonaro’dan Osmanlı Döneminde İstanbul

İstanbul'un kuruluşu kısaca
Osmanlı İstanbulu
  • Türkiye Cumhuriyeti – İstanbul

1699’da imzalanan Karlofça Anlaşması ile, Osmanlı İmparatorluğu iki yüzyılı aşkın zaman sürecek bir düşüşe geçer. Bazı Padişahlar reformlar yapıp orduyu, sosyal hayatı, kanunları düzenlemek ve gelişen Avrupa seviyesine getirmek ister, ancak çabaları yetersiz kalır.

Osmanlı İmparatorluğu bu dönemde teknolojik anlamda geri kaldığı için, topraklarını muhafaza etmek için gittikçe daha çok insan ve özkaynak kaybeder. 19. Yüzyıl‘a gelindiğinde ise ekonomik anlamda bir çöküş sürecine girmiştir ve I. Dünya Savaşı (1914-1918) yorgun imparatorluğu tamamen tüketir.

Bundan sonrasını tarih kitaplarından veya inkılâp tarihi derslerinden hepimiz biliyoruz. İstanbul düşman işgali altındayken, milli mücadele Ankara’da kurulan TBMM’den yürütülmüş ve Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşları tarafından organize edilmiştir. Kurtuluş Savaşı‘nın kazanılması ve Ankara’nın başkent olmasıyla, İstanbul 1600 yıl sonra ilk defa başkent olma özelliğini yitirir. Ancak İstanbul; sosyal, kültürel ve jeopolitik öneminden bir şey kaybetmemiştir.

Osmanlı, özellikle İstanbul şehrine büyük bir kültürel ve sanatsal miras bırakmıştır.  Bunların en heybetli ve güzel örnekleri Sultanahmet Camii ile Süleymaniye Camii ve Topkapı Sarayı ile Dolmabahçe Sarayı‘dır. Bu saydıklarımızın yanında sayısız Saray, Kasır, Hamam, Cami, Çeşme, Medrese, Türbe de İstanbul’un güzelliğine güzellik katmaktadır.

İstanbul’un Kuruluşu ve Tarihi Özet Bilgi

istanbul'un tarihsel gelişimi hakkında bilgi
İstanbul

İstanbul’un Kuruluşu ve Kısa Tarihi by Serhat Engül

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *