Justinianus ve Nika Ayaklanması

Jüstinyen Dönemi Konstantinopolis’te Nika Ayaklanması ve Nedenleri

Nika İsyanı, meşhur Bizans imparatoru Justinianus’un canını zor kurtardığı halk ayaklanmasıdır. Bizans İmparatorluğu’nun sınırlarını neredeyse iki katına çıkaran, Ayasofya‘yı inşa ettiren ve 38 yıl hüküm süren imparator Justinianus; henüz hükümdarlığının beşinci yılında bu isyan yüzünden tahtından olabilirdi.

Eğer isyan amacına ulaşsa bugün insalık tarihinin en önemli yapılarından kabul edilen Ayasofya da olmayacaktı. Tarihin gidişatını değiştiren bu olayın imparator lehine sonuçlanmasında, eşi Theodora‘nın da büyük bir payı vardır.

Hipodrom ve Araba Yarışları

Bizans döneminde, Roma İmparatorluk kültüründen kalan bir miras olan araba yarışları halkın en büyük eğlencesiydi. Hipodrom‘da (Sultanahmet At Meydanı) yapılan bu yarışların bir başka özelliği de, aynı zamanda bir siyaset arenası olmalarıydı.

Maviler ve Yeşiller olarak iki ana gruba bölünmüş olan takımlar, yarışları kazanmak için ölümüne bir mücadele verirlerdi. Bu iki takımın bugünün siyasi partileri gibi bazı politik işlevleri de vardı.

Örneğin Maviler daha çok soylu kesimi, yani aristokratları temsil ederken; Yeşiller ise tüccarlar, esnaflar ve çiftçiler gibi halkın daha emekçi topluluklarından kendine taraftar buluyordu. Bu iki takımı ayıran tek fark sosyal statü de değildi. Aynı zamanda Hristiyanlığın farklı mezheplerini benimsemişlerdi.

Maviler Ortodoksluğa yakınken, Yeşiller ise Monofizitliğe meylediyordu. İki mezhep arasındaki teolojik ayrılıklar Hz. İsa’nın doğası ile ilgili olup, oldukça detaylı bir konudur.

Bir hükümdar iktidara geldiğinde hangi takımdan yana olursa, bu onun gelecekte sergileyeceği siyasetin de bir göstergesi sayılıyordu.

Maviler Ve Yaşillerin Savaş Arabaları (Chariot) Yarışı
Nika Ayaklanması
Chaiot (Atlı Savaş Arabası) Yarışları

Nika Ayaklanması Nedenleri ve Sonuçları

Jusinianus, tahta çıkmadan önce Mavileri desteklemiş ve onların gücünden faydalanmıştı. Ancak tahta çıktıktan sonra hem Mavileri ihmal etti, hem de takımların halk üzerindeki etkisini bilinçli olarak törpülemeye başladı.

Dönemin en önemli hukuk insanı olan Tribonianus aracılığı ile yürürlüğe koyduğu yasalar, üst sınıflarda memnuniyetsizliğe sebep oluyordu. Hazineye vergi toplamakla görevli olan başmemur Ioannes ise zalimliği ile alt tabakayı gücendirdi. Sonuç olarak Justinianus, tüm sınıfları karşısına almıştı.

Ayrıca Justinianus’un Batı’da fetihler yaparak Roma İmparatorluğu’nu yeniden inşa etme hayali, Konstantinopolis‘e olan ilgisini azaltmış ve şımartılmaya alışmış olan başkent halkını öfkelendirmişti.

Yeni imparatora karşı gittikçe büyüyen nefret, M.S. 532 yılında bugünkü Sultanahmet bölgesindeki hipodrom meydanında kendini gösterdi. Hipodromda yarışları izleyen Justinianus’ı protesto eden bir grup, halkı ateşledi ve olaylar bir isyana dönüştü. Justinianus, saray muhafızları tarafından apar topar Büyük Saray‘a kaçırıldı.

İsyancılar bugünkü Ayasofya’nın bulunduğu yerdeki Büyük Kilise’yi (Megale Ekklesia) yakıp kül ettiler. Aynı günlerde Hagia Eirene (Aya İrini) Kilisesi de vandalizmden nasibini aldı. Kaynaklara göre içinde hastaları ile beraber bir hastane dahi isyancılar tarafından yakılıp kül edildi. Yani isyancıların bu kadar gözü dönmüştü.

İmparator Justinianus ve İmparatoriçe Theodora

Justinianus tam sahildeki bir tekne aracılığı ile Konstantinopolis‘i terk edecekken, eşi Theodora kendisini durdurdu ve ona Bizans tarihine geçen şu sözleri söyledi: “Bizim gibi imparator ve imparatoriçe kıyafetini bir kez üstüne geçiren insanlar, saltanatı terk ederek normal insanlar gibi yaşamamalı ve gerekiyorsa bu giysiler içinde ölmelidir. Gerektiğinde erguvan (imparatorluk rengi) en soylu kefendir!

Eşinin kararlı tutumu üzerine İstanbul’u terk etmekten vazgeçen Justinianus, İran sınırına sefere çıkmak üzere olan meşhur komutanı Flavius Belisarius‘u çağırır. Ünlü general istanbul’a gelene kadar çalkalanan şehirde sağ kalmayı başaran Justinianus, Belisarius’un isyanı bastırması ile mutlak bir ölümden kurtulur.

Nika İsyanını’na Direnen Justinianus ve Theodora

nika isyanı nedenleri ve sonucu
Justinianus ve Theodora

General Belisarius’un Nika Ayaklanmasını Bastırması

Rivayete göre güçlü general Flavius Belisarius’un şehre yaklaşmasıyla, Justinianus bir plan yapar. Saray muhafızlarının komutanı Narses’i silahsız bir şekilde Hipodrom’a gönderir ve Narses orada Maviler’in liderleri ile bir görüşme yapar.

İmparatorun ezelden beri Maviler’i desteklediğini ve isyanı bırakmaları halinde kendilerine bolca altın ve ayrıcalıklar verileceğini belirtir. Bunun üzerine Mavi takımın taraftarlarının büyük bir kısmı Hipodrom’u terk eder.

İçeride kalan Yeşiller ve diğer isyancılar ise şehre fırtına gibi giren Belisarius’un ordusu tarafından yok edilir. Belisarius hipodromda otuz bin kişiyi kılıçtan geçirerek isyanı bastırmıştır.

Muhteşem Mabed Ayasofya’nın İnşa Edilmesi

Bu isyanın enkazını hemen kaldırmak isteyen İmparator Justinianus, dünyanın görüp görebileceği en büyük mabedi inşa etmeye ve gücünü dosta düşmana göstermeye karar vermiştir. Bu amaçla Ayasofya ve Aya İrini yeniden inşa edilir.

Bugün Topkapı Sarayı’nın birinci avlusunda bulunan Aya İrini ve İstanbul’un gözbebeği Ayasofya; genel hatları ile Justinianus döneminde inşa edildiği şekliyle ayakta durmaktadır.

Jüstinyen ve Nika Ayaklanması by Serhat Engül

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *