serhateng(at)gmail.com
+90 532 256 93 12

Platon Kısaca Hayatı ve Eserleri

Platon Kimdir? Kısaca Hayatı, Sözleri ve Felsefesi

Felsefe dünyasına etkisi yüzyıllar süren düşünsel bir miras bırakan Platon, Atina’da M.Ö. 427 yılında doğdu. Ailesi, şehrin ileri gelen, soylu ve varlıklı ailelerinden biriydi. Babasının soyu kral Codrus’a, annesinin soyu ise Atinalı devlet adamı ve şair Solon’a dayanıyordu.

Anne tarafından Otuzlar Tiranlığı‘nın önemli şahsiyetlerinden olan Kritias ve Kharmides’in yakın akrabasıydı. Çocukluğu ve gençliği bu aristokratik çevrede geçti. Bundan dolayı da edebiyata, sanata ve felsefeye yatkınlığı vardı.

Platon gençlik yıllarında jimnastikle uğraştı. Bu aynı zamanda çağın aristokrat geleneklerinden biriydi. Elit gelenek ve normlara göre yetiştirilmiş olan Platon, yine gençliğinde şiir sanatı ile ilgilendi.

Ünlü Antik Yunan Filozofu Platon (Eflatun)
Platon Kimdir kısaca
Platon Kimdir? Kısaca Hayatı, Sözleri ve Felsefesi

Platon’un Sokrates İle Tanışması

Platon, ilk zamanlar şair olmayı düşlemiş olsa da, yazdığı bütün şiirleri ustası Sokrates ile tanıştıktan sonra yakıp kül etmiştir. Neden yıllarca meşgul olduğu şiirleri bir çırpıda yok ettiği bilinmiyor.  Ancak Sokrates‘ten öğrendiği şeylerden sonra, yazdıklarından tatmin olmadığı ve onları yüzeysel bulduğu tahmin ediliyor.

Platon’un gerçek adı Aristokles’tir. Göğsünün genişliğinden dolayı “Platon” adını almıştır. Ülkemizde ise sıklıkla Eflatun olarak anılır.

Platon, hocası Sokrates’in idamından sonra siyasetçi olma hayallerinden vazgeçti. O tarihten itibaren ölümüne kadar geçen yıllarda demokrasiye karşı bir tavır aldı ve felsefe ile uğraştı.

Sokratesçi Dönem

Bir süre inzivaya çekilen filozof, Sokrates’in ölümünü takip eden 12 yıl boyunca kendini hocasıyla kendinin ve başkalarının gerçekleştirdiği diyalogları yazmaya adadı. Düşünürün bu dönemine Sokratesçi Dönem adını verebiliriz.

Bu arada tecrübesinin artması ve ufkunun genişlemesi için birtakım seyahatler yaptı. İtalya’ya giderek Pythagorasçı filozoflarla tanıştı. Bu onun pek çok kuram ve etik, sanat, bilgi ve eğitim felsefesi hakkında düşünceler geliştirmesine yol açtı.

Platon’un bu dönemden sonraki olgunluğa geçiş döneminde, var olan ve hiçbir zaman yok olmayan şeyin peşinden koştuğunu söyleyebiliriz. Sofist öğretiden hareketle çalışmalarını gerçekleştirmiştir. Sofist düşünce mensubu bazı kişiler Platon’a sundukları yumurta-tavuk problemi sorusuyla zor bir duruma düşürseler de Platon Sokratik öğretinin sınırlarını aşarak ve geliştirerek bu soruya cevap vermeyi başarmıştır.

Bir önceki paragrafta bahsi geçen soru şudur: Eğer aranan, halihazırda biliniyorsa, o zaman bunu aramak gereksizdir. Yok eğer bilinmiyorsa, sorunun cevabının aradığımız şey olduğunu bilmek imkânsız değil midir?

Pythagorasçı filozoflardan öğrendiği bilgiler doğrultusunda “Ruhun Ölümsüzlüğü Kavramı” üzerinden yanıtlamaya çalıştığı bu soru, hocasının ona verdiği disiplini aşmasında bir aracı durumundadır.

Platon’un peşinden gittiği bir diğer soru da “Nasıl biliyoruz?” olmuştur. Ünlü düşünür bu soruya “Hatırlıyoruz” diye cevap verir. Sahip olduğumuz ruh kavramı eğer bugün mevcut ise geçmişte de mevcut olmuştur ve sonsuza kadar var olmaya devam edecektir.

Filozof, olgunluk döneminde bilgiye yalnızca iki türlü ulaşılabileceğini savunmuştur. Algılayışımızın doğru olması ile bilme eylemi, iki farklı evren oluşturmaktadır. Bu evrenler, göreceli gerçekliğin evreni ve idealar evrenidir. Gelin bu noktada Platon’un bilgi kuramını mercek altına alalım.

Platon kimdir? Kısaca Hayatı ve Eserleri

Platon kısaca hayatı
Ünlü Filozof Platon’u (Eflatun) Düşünürken Betimleyen Heykeller

Platon’un Bilgi Kuramı

Bir önceki paragrafta bahsi geçen evrenlerde bulunan varlıklar, gözle görülebilen ve yalnızca düşünsel bir gerçeklikte algılanabilen varlıklardır. Bu düşünülür varlıklar, hiçbir şekilde bir bozguna uğramaz ya da değiştirilemezler.

Yalnızca var olanların bilinebileceği düşüncesinden hareketle Platon, bilgi kuramını varlık kavramına dayandırarak anlatmıştır. Düşünce evreninin varlıkları idealar olarak adlandırılır. Bu noktada Platon’un bir diğer kuramı olan İdealar Kuramını incelemek yerinde olacaktır.

Platon’un İdealar Kuramı

Kavranan evren, yani yalnızca zihnimizle algılayabildiğimiz evren, gerçek bilgiyi de içinde barındıran evrendir. Bu kuramın amacı, yalnızca duyularımızla algılayabildiğimiz evrendeki varlıkların görünüşü ve bu görünüşün arkasındaki gerçeklik ve doğruluktur. Bu gerçeklik ile algılayabildiğimiz gerçeklik, idealar ve duyularımızın arasındaki ilişkiyi anlatır.

Bütün ideaların iyi ideasından doğduğunu söyleyen düşünür, ustasının “İyi, yaşamda erdemli olmanın tek amacıdır” sözünü destekler. Bu noktada idea kavramı, gerçek bilgi hakkındadır. İdea zamana ve mekâna bağlı değildir. Yani evrenseldir. Yüce ve değişmez varlığa yakındır.

Platon’un Mağara Metaforu

Felsefe ile uğraşan kişiler, bu değişen ve değişmeyen varlıkları duyuları ile değil düşünerek algılarlar. Bu algılayış biçimini daha iyi anlatabilmek için Platon eserlerinde mağara benzetmesini kullanmıştır.

Bu mağaranın içinde, zincire vurulmuş, yüzleri mağaranın duvarına dönmüş bir şekilde duran, yalnızca gerçek varlığın gölgelerini görebilen insanlar vardır. Bu insanlar hayatları boyunca, gerçekliğin bu gördükleri gölgeler olduğuna inanırlar.

Bir gün bu insanlardan bir tanesi zincirini kırmayı başararak ışığın geldiği yöne doğru döner ve bakar. Toplumdaki filozofu temsil eden bu insan, gördüklerini diğerlerine anlattığında kendine inanan hiç kimse çıkmaz.

Filozof, algılanan evrendeki varlıkların ötesini görebilen insandır. Sıradan olan insanın gördükleri ise gölgelerden başka bir şey değildir.

Mağara metaforunu daha iyi anlamak için Platon’un Çizgi Kuramına bakmak gerekir.

Raffaello’nun Atina Okulu Tablosunda Platon ve Sokrates
Eflatun kimdir kısaca
Atina Okulu’nda Sokrates ve Platon (Raffaello Sanzio)

Platon’un Çizgi Kuramı

Görünen dünya ve algılanan dünya arasında hayali bir çizgi bulunmaktadır. Bu çizgi esasında Platon’un varlığın farklı katmanlarını anlayabilmek için kullandığı bir semboldür. Düşünür, bu noktada varlığın dört farklı katmanı olduğunu söyler. Bunlar görünenler, nesnelerin matematiksel katmanı, nesnelerin kendisi ve idealarıdır.

Ressam, heykeltıraş, şair ve ozan gibi bir sanat icra eden insanlar varlığın görünen katmanlarıyla ilgilenir. Fotoğraf sanatını ele alırsak örneğin, sanatçı çektiği fotoğrafla gerçekliğin bir görüntüsünü ortaya koyar.

Nesnelerin matematiksel katmanında, Platon’un Pisagor’un etkisi altında kaldığı söylenebilir. Örneğin eğer bahsi geçen fotoğraftaki görüntü bir bina ise bu binanın yapımında kullanılan matematiksel hesaplamalar bu nesnenin matematiksel katmanını oluşturur.

Yine aynı örnek üzerinden gidecek olursak, fotoğraftaki binanın kendisi nesnenin kendisidir.

Son olarak, bu binanın özünde ne olduğu idealar katmanının konusudur. Bu noktada binayı kavramsal açıdan ele almak gerekir.

Milattan önce 387 yılında Platon, Atina’da Akademia adlı bir okul açtı. Burada düzenli olarak eğitimler vermeye başladı. Bir diğer ünlü düşünür olan Aristoteles’in hocalığını da bu okulun çatısı altında yaptı.

Platon Eserlerinde Toplumsal Fikirler ve Görüşler

Ünlü düşünüre göre birey toplumdan ayrı düşünülemezdi. Eğer böyle bir şey mümkün olsa bile bunun insanda bir eksiklik yaratacağına inanıyordu. Hocası Sokrates ile olan konuşmalarında sürekli bahsi geçen erdem ve iyiliğin yalnızca toplum içerisinde gerçekleşebileceğini düşünüyordu. Çünkü insan ihtiyaçlarını yalnız başına gideremeyen bir varlıktı.

Sokratesçi döneminde verdiği eserlerden olan Devlet adlı kitabında, her şeyden önce insanın bu fiziksel, zihinsel ve ruhsal ihtiyaçlarını karşılayacak kişilerin varlığını anlatır.

Böylelikle meslek grupları da ortaya çıkarılmış olur. Mesleki açıdan bir iş bölümü yapan Platon, o zamanki genel kanının aksine, insanların doğduğu yer ya da sınıftan bağımsız olarak yeteneklerine ve eğilimlerine göre bu meslek gruplarından birini seçmeleri gerektiğini düşünüyordu.

Platon’un Ölümü

Şöyle bir toparlayacak olursak, Platon soylu ve aristokrat bir aileden gelmenin avantajlarını kullanarak insanları yıllarca etkileyen eserler ortaya çıkardı. Milattan önce 347 yılında 78 yaşında doğal sebeplerden dolayı hayata gözlerini yummuştur.


Önerilen Diğer Blog Yazıları


Platon Kimdir? Kısaca Hayatı ve Felsefesi Blog Yazısı By Ezgi Gül

Platon Kimdir? Kısa ve Özet Hayatı ve Felsefesi Hakkında Bilgi

Platon Kimdir? Kısaca Hayatı, Sözleri ve Felsefesi was last modified: July 4th, 2018 by Serhat Engül

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *