Sergios ve Bakhos Kilisesi

İmparator Justinianus‘un tahtta olduğu 527 ile 565 yılları arasındaki dönem, Bizans İmparatorluğu‘nun zirve noktası olarak bilinir. Günümüzde Küçük Ayasofya olarak bilinen, Sergius ve Bacchus Kilisesi de Justinianus’un saltanatının ilk yıllarında inşa edilmişti. Sergius ve Bacchus adlı iki asker kökenli Hristiyan şehidine adanmış olan kilise, İstanbul’daki Bizans eserleri içinde en eskilerinden biridir.

Kilise Osmanlı döneminde camiye çevrildi ve Ayasoyfa‘ya benzerliğinden dolayı Küçük Ayasofya Camii adını aldı. Bu güzel Bizans yapısının tarihinden bahsetmek için, Justinianus’un selefi olan İmparator Justin‘in hükümdarlık yıllarından başlamak gerekir.

Justinianus Hanedanı’nın Tahta Çıkışı

İmparator Anastasius öldüğünde, saray muhafızlarının komutanı olan Justin adında bir subay tahta çıktı. Trakya’daki köyünden Konstantinopolis‘e göçtükten sonra asker olan ve orduda hızla yükselen Justin, ne kadar iyi bir asker olsa da, eğitimsiz biriydi. Anastasius’un bir varis bırakmadan ölmesiyle oluşan karmaşada, askerlerin desteği ve Hipodrom‘daki halkın tezahüratları ile imparator oldu.

Devleti yönetecek entelektüel birikime sahip olmayan Justin‘in yardıma ihtiyacı olacaktı. İhtiyacı olan parlak zeka ve entelektüel birikim ise yeğeni Petrus Sabbatius‘ta fazlasıyla vardı. Amcası Justin’in Konstantinopolis‘teki nüfuzu sayesinde çok iyi bir eğitim almış olan Petrus, Justinianus adını alarak tahtın varisi oldu.

Ayios Polieuktos Kilisesi

Başkentin soylu ailelerinden birine mensup olan Anicia Juliana ise bu gelişmeleri kaygıyla izliyordu. Anicia‘nın oğlu önceki İmparator Anastasius‘un kızıyla evliydi ve tahtta hak iddia ediyordu. Justin‘in kendinden sonra tahta geçecek varis olarak Justinianus‘u seçmesi, Anicia’nın umudunu yitirmesine sebep olmuştu.

Tahtın soylu ailenin elinden kayıp gitmesi, Anicia’da büyük bir hayal kırıklığı yaratmıştı. Tüm bunların üzerine Justinianus‘un başkentte kötü bir şöhreti olan Theodora isimli kadınla evlenmesi kabul edilemezdi. Anicia Juliana bu olayları protesto etmek için görkemli bir yol seçti. Aileden gelen servetini Hristiyanlık yolunda şehit olan Aziz Polieuktos isimli bir askere adadığı kilise için harcadı.

Ayios Polieuktos Kilisesi 524 ile Justinianus’un tahta çıktığı 527 yılları arasında inşa edildi. Sergius ve Bacchus Kilisesi’nin inşaatı ise Anicia Juliana’nın meydan okumasına cevap olarak 527’de başladı ve 536 yılında tamamlandı.

Küçük Ayasofya Camii (Sergios ve Bakhos Kilisesi)

Sergius ve Bacchus Kilisesi
Sergios ve Bakhos Kilisesi (Küçük Ayasofya Camii)

Sergius ve Bacchus Kilisesi

Justinianus, okuma yazma dahi bilmeyen amcasının iktidarının perde arkasındaki gizli güç olmuştu. Önceleri Hormisdas Sarayı’nda (Bkz: Boukoleon Sarayı) yaşayan Justinianus ve eşi Theodora, buraya Aziz Petrus ve Paulus‘a adanmış bir kilise inşa ettiler. Ancak Justinianus imparator olduktan sonra Hormisdas Sarayı, içindeki kilise ile birlikte manastıra dönüştürüldü.

Anicia Juliana’nın Polieuktos‘a adanmış kilisesine karşı, yine Hristiyanlık için şehit olan iki asker Sergius ve Bacchus‘a adanmış bir kilisenin inşasına başlandı. Sergius ve Bacchus, Hristiyanlık inancının Roma İmparatorluğu topraklarında yasaklı olduğu yıllarda, inançlarından dolayı öldürülmüşlerdi.

Aristokrasinin kibrine bir cevap olarak inşa edilen yeni kilise, kare bir yapının içindeki sekizgen kubbesiyle Bizans mimarisine yeni bir açılım getirdi. Justinianus‘un inşa ettiği en görkemli yapılardan olan bu kilise, günümüze kadar ayakta kalmayı başarmıştır. Bazı tarihçiler,  Sergius ve Bacchus Kilisesi’nde Ayasofya‘nın fizik kurallarına meydan okuyan mimarisinin bir provasının yapıldığını öne sürerler.

Küçük Ayasofya Camii

1509’da Osmanlılar tarafından camiye çevrilen kilise, mimarlık tarihinde çığır açan Ayasofya’ya benzerliği sebebiyle; Küçük Ayasofya Camii adını almıştır. Caminin önündeki revaklar ve minare yapıya sonradan eklenmiştir. Cami içerisindeki duvar süslemeleri de Osmanlı döneminde yapılmıştır.

Buna karşılık, yapının iç kısmındaki antik sütun başlıkları ve sütunların üzerindeki duvara nakşedilmiş yazılar Bizans döneminden kalmadır. Bu duvar yazılarında Sergius ve Bacchus‘un Hristiyanlara yapılan zulme karşı duruşundan ve Justinianus ve eşi Theodora‘nın dindarlığından bahsedilmektedir.

Küçük Ayasofya Camii‘nin avlusunda bir el sanatları çarşısı bulunur. Camiyi ziyaret ettikten sonra bu çarşıdaki ebru eserlerine göz atabilir ve bir çay molası verebilirsiniz. Ayasofya ve Sultanahmet Camii civarındaki kalabalık ve gürültüden uzak olan Küçük Ayasoyfa, insanı kucaklayan ve huzur veren bir mekandır.

Küçük Ayasofya Camii (Sergios ve Bakhos Kilisesi) by Serhat Engül

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *