info(at)istanbulclues.com

Tarihte Rusya ve Türkiye İlişkileri

Türkler ve Rusların tarihteki siyasal ilişkileri genel olarak pek dostane olmamıştır. Topkapı Sarayı’nın iki numaralı hazine dairesinde Rus Çarları tarafından Osmanlı Sultanları’na hediye edilmiş, paha biçilmez bir madalya seti vardır. Fakat tezatlık odur ki, Osmanlı İmparatorluğu en çok hediyeyi kimden almışsa, en çok da onunla savaşmıştır. Topkapı Sarayı hazine dairelerinde ve saat koleksiyonlarında en çok hediyenin İran, Avusturya, Rusya, İngiltere ve Fransa’dan geldiğini görürüz.

Tarihte Osmanlı İmparatorluğu

Osmanlı, 1299 yılında bölgede kendisinden önce varlık gösteren bir Anadolu Selçuklu Devleti’nin (Sultanate of Rum) parçalanması üzerine kuruldu.  Selçuk Türklerinin dağılmasıyla küçük bir kent devleti olarak varlık gösteren Osmanlı, zamanla Anadolu ve Balkanlara yayıldı ve 1453’te Konstantinopolis’i alarak, Bizans İmparatorluğu’na resmi olarak son verdi. İmparatorluk Kanuni Sultan Süleyman döneminde (1520-1566) gücünün doruğuna erişti. Kanuni Sultan Süleyman sonrası dönemde 1566 ile 1699 arasında sınırlarını koruyan ve durağan bir döneme giren Osmanlı, Ruslarla savaşmaya başladığı dönem olan 17.Yy sonundan itibaren iki yüzyıl süren bir gerileme ve dağılma dönemine girmiştir.

Tarihte Rusya Çarlığı

Ruslar ise 1283 yılında Moskova Dükalığı’nı (Grand Duchy of Moscow) kurdular. Uzun bir süre Moğolların baskısı altında kalan Ruslar, Bizans’ın da etkisiyle 10.Yy’da Hristiyanlığın Ortodoks mezhebini benimsemişlerdi. 1453 yılında Konstantinopolis’in düşmesiyle, Ruslar Bizans İmparatorluğu’nun devamı olduklarını ilan ettiler. Bu amaçla Grand Dük Ivan III son Bizans Prensesi Sophia Palaiologina ile evlendi.

Dükalıktan, Çarlık Rusyası‘na geçiş 1547’de oldu. İlk Çar Ivan IV (Ivan The Terrible) aynı zamanda Sophia’nın torunuydu. Çarlık Rusyası (Tsardom of Russia), Ortodoksların Hamisi ve Bizans’ın mirasçısı olma iddiasını daha da güçlendirdi. Bizans İmparatorluğu’nun çift başlı kartal simgesini kullanmaya başlayan Rusya Çarlığı’nın yükselişi Çar Büyük Petro (Peter the Great) döneminde zirveye çıktı.

Osmanlı – Rus Savaşları

1682’de Çar ünvanı alan Petro, Rusya’nın Avrupa tarihi sahnesine çıkmasında büyük rol oynamıştır. Rusya’yı aydınlanma dönemi Avrupa ülkelerinin ligine çıkarmak isteyen Petro, sosyal, kültürel, askeri, bilimsel alanlarda reformlar yaptı. Petro Rusya’nın Kuzey Buz Denizi ve Osmanlı hakimiyetindeki Karadeniz arasında sıkışıp kaldığını fark etmiş ve Rusya’nın nihai amacı olan sıcak denizlere inme yolunda girişimler yapmıştır. Bu strateji ile birlikte Rusya ve Osmanlı yüzyıllar sürecek bir mücadelenin içine girmiştir.

Yapılan ilk savaşlarda Osmanlı başarı kaydeder. 18. Yüzyılın ikinci yarısından sonra Ruslar mutlak hakimiyet kurmaya başlarlar. Sık aralıklarla yapılan savaşları Osmanlı kaybeder. 19. Yy ise yine savaşların devam ettiği bir yüzyıl olur. Bu dönemde zaten Osmanlı’nın I.Dünya Savaşı ile sona erecek dağılma süreci başlamıştır.

Ottoman Army In Battle
II.Abdülhamit döneminde saray ressamı olan Fausto Zonaro’nun, Osmanlı ordusunu savaş alanında betimleyen resmi…

Dünya Savaşları

I.Dünya Savaşı sırasında İttifak kuvvetleri (Central Powers) tarafında olan Osmanlı ile İtilaf devletleri (Allied Powers) tarafında olan Rusya yine birbirine karşı savaşmaktadır. Ne var ki, Rusya savaşta zor duruma düşer ve müttefikleri ona yardımcı olmak için Boğazları ele geçirmeyi planlarlar. Çanakkale Savaşı’nda İngiliz ve Fransız donanması ve daha sonra kara ordusu İstanbul Boğazı’na erişmek için Çanakkale Boğazı’nı zorlar. Fakat Osmanlı son nefesinde buradan bir zafer çıkarmayı başarır. Bu savaş Mustafa Kemal Atatürk isimli bir Yarbayın, dehası sayesinde ordu komutanı olacak kadar yükselişine tanıklık etmiştir. Gerekli yardım gelmeyince Rusya’da Çar’ın eli zayıflar ve savaşın yarattığı yıkımın içinden bir devrim yükselir. 1917 yılında Rusya savaştan çekilir.

Osmanlı ise 1918 yılı itibariyle işgal edilmiş ve ordusu dağıtılmıştır. Mustafa Kemal Atatürk generallik görevinden istifa eder ve Kurtuluş Savaşı’nı örgütler. İşte bu dönemde Türkler, Rusya’dan yardım görür. Yıkılan bir İmparatorluğun küllerinden doğan kurtuluş ordusu, Atatürk’ün önderliğinde bağımsızlığı kazanır ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına giden yolu açar.

Türkiye, II.Dünya Savaşı’nın dışında kalmayı başarır. Fakat savaştan güçlenerek çıkan Rusya lideri Stalin, Petro döneminden beri yarım kalmış bir işi bitirmek istemektedir. Karadeniz’de tam bir hakimiyet kurmak için Boğazları açıkça talep eder. Rusya ile başa çıkacak gücü olmayan genç Türkiye Cumhuriyeti, Nato’ya başvurur ve kabul edilir.

Soğuk Savaş boyunca Türkiye, Amerika’nın güdümünde bir politika izler. Rusya ile tarihte her zaman olduğu gibi, yine ayrı kutuplardadır.

Günümüzde Türkiye ve Rusya İlişkileri

Ruslar ile Türkiye arasında hiçbir zaman mükemmel bir dostluk inşa edilmese de ticari ilişki üst düzeydedir. Türkiye, Rusya’dan doğalgaz alır. Rusya ise Türkiye’den tarım, tekstil ürünleri almaktadır.

Aslında Suriye iç savaşı tırmanmadan önceki dönemde Rusya Türkiye ilişkileri çok ılımlı ve stabil bir noktaya gelmişti. Siyasi ilişkiler gayet normal ve akıcıydı. İki ülke sıkı ticaret ilişkilerinden dolayı vize uygulamasını kaldırmıştı. Rusya’ya gitmek Türk vatandaşları için hiç olmadığı kadar kolaydı.

Suriye’deki olayların tırmanması ve Rusya’nın bölgeye asker çıkarmasından sonra, Türkiye’nin aslında kuzey komşusu olan Rusya, bir anda güney komşusu da olmaya başladı. Rusya’nın askeri operasyonları sırasında, Türkiye sınırından geçen bir jeti, Türk F-16’ları tarafından sınır ihlali yaptığı gerekçesiyle düşürüldü ve iki ülke arasındaki ilişkiler kopma noktasına geldi.

Bu olaylardan dolayı bir savaş çıkması elbette şimdilik olası gözükmüyor. Fakat ilişkiler ciddi bir yara aldı. Türkiye’yi en çok ziyaret edenler içinde ilk sıralarda Rus vatandaşları geliyordu. Bu gerilimden Türkiye’nin Ege ve Akdeniz sahillerindeki konaklama tesislerinin bir miktar zarar göreceği aşikar. Evlilik nedeniyle Rusya’ya yerleşmiş on binlerce Türk olduğu gibi, Türklerle evli yine on binlerce Rus Türkiye’de yaşamaktadır.

500 yıla yakın bir tarihi olan Rus – Türk ilişkileri çok zor zamanlar gördü. Çok kısa vadede olmasa da normalleşme sağlanacaktır.

Serhat Engül

Tarihte Türk – Rus İlişkileri was last modified: January 10th, 2017 by Serhat Engül

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

sixteen + 10 =