info@istanbulclues.com

Topkapı Harem Dairesi Gezi Rehberi

Oryantalist ressamların gözünden Doğu medeniyetlerinin haremleri oldukça renkli, neşeli, eğlence dolu yerler olarak tasvir edilmiştir. Bu nedenle Topkapı Sarayı’nı ziyaret eden misafirlerin yüzünde Harem sözcüğü tasvir edildiğinde koca bir gülümseme belirir ve bunu hınzır espriler izler.

Oysa bu haremlerin en meşhuru olan Topkapı Sarayı Haremi’nde olaylar biraz daha farklıdır. Öncelikle şunu belirtmek gerekir ki; Harem güzel kadınların zevk için tutsak edildiği bir hapishane değildir. Harem “Sultan’ın Özeli” olarak bilinen Sultan’ın tüm ailesini barındıran bir yerdi. Sessizlik ve sadeliğin esas olduğu Osmanlı hareminde çok sıkı bir disiplin ve hiyerarşi olduğu bilinir.

Harem çok karmaşık bir plana sahiptir ve iç içe geçmiş odalardan oluşur. Sürekli restore edildiği için bazı bölümler kapanmakta ve açılmaktadır. Bu yazıda 2016 yılı itibari ile Harem’in gezi güzergâhını iletmeye çalışacağım.

Topkapı Sarayı ve Çeşme
Topkapı Sarayı Surları ve III.Ahmed Çeşmesi © Serhat Engül

Muhteşem Yüzyıl Etkisi

Muhteşem Yüzyıl dizisi yayınlandığı dört sezon boyunca müthiş bir izleyici kitlesi yakaladı ve Kanuni Sultan Süleyman’ın ikamet etmiş olduğu Topkapı Sarayı’na ilgiyi çok artırdı. Ziyaretçiler için en önemli ziyaret yeri Kutsal Emanetler Odası iken, olmazsa olmaz gezi rotasına bir de Harem Dairesi eklendi.

Yalnız Harem dairesini gezmek, yeterli bilgi olmadan oldukça hayal kırıklığı olabilir. Çünkü dizide gözüktüğünden çok daha gösterişten uzak ve ıssız bir yerdir.

Zülüflü Baltacılar Koğuşu

Koğuş Harem’e girmek üzere turnikelerden geçince sol taraftadır. Harem’in ana giriş kapısından girmeden ulaşılabilen bir alandır.

Zülüflü Baltacılar Harem’e yakacak odun ihtiyacını karşılayan hizmetlilerdi. Savaşlarda orduya katılır ve birliklerin önündeki ağaçları kesmek suretiyle ve orduya yol açarlardı.

Bu alanda baltacıların koğuşları, mescit, hamam, kahve ve nargile içtikleri oda görülebilir.

zuluflu-baltacilar-kogusu
Zülüflü Baltacılar Koğuşu Çubuk Odası

Harem Dairesi Bölümleri

Kara Ağalar Taşlığı

Harem’in güvenliği zenci harem ağaları tarafından sağlanıyordu. Harem’i ziyaret edenler ilk olarak bu hadım ağaların taşlığını göreceklerdir.

Zira büyük bir koğuş, geniş bir avlu ve küçük bir mescidi olan Harem Ağaları Taşlığı’ndan fark edilmeden geçerek Harem’e girmenin hiçbir yolu yoktu. Sultan’ın bilgisi haricinde Harem’e girmenin cezası ise mutlak ölümdü.

kara-agalar-tasligi-harem
Harim’in Kara Ağalar Taşlığı © Serhat Engül

Cariyeler Taşlığı

Ekseriyetle Hırvat, Yunan, Rus, Ukraynalı, Gürcü kızlar erken yaşlarda Harem’e seçilmekte ve sarayda yaşamaktaydı. Yeteneklerine uygun bir eğitim alır, saray adabını öğrenirlerdi.

Harem’e seçilen kızlar çoğu zaman ailelerinin de isteğiyle (daha iyi bir yaşam umuduyla) Osmanlı Sarayı’na gönderilirdi. Güzel kızların zorla alıkonularak korsanlar tarafından saraya satıldığı, çeşitli eyaletlerden saraya kız hediye edildiği de olmuştur.

Cariyeler taşlığı ve koğuşları, Harem içerisinde en kıdemsiz kadınların kaldığı koğuşların olduğu dar ve az ışık alan bir bölümdür. Harem’in yürüyüş rotasında, Kara Ağalar Taşlığı’ndan hemen sonra gelir. Taşlık şu ara tadilatta olduğu için ancak restorasyon iskelesinin arkasından bakılabilir. Bu taşlığın vasat görüntüsü göz önüne alındığında, kadınlar arasında gözdeler taşlığına terfi etmek için büyük bir rekabet olması anlaşılır bir durumdur.

Valide Sultan Odası

Valide Sultan, yani Padişah annesi ise Harem hiyerarşisinde en yüksek seviyeyi temsil ederdi. Doğal olarak kendisine en geniş ve konforlu odalardan biri tahsis edilmiştir.

Genelde Sultan’la birlikte olmak üzere hazırlanan cariyeler de Valide Sultan tarafından seçilirdi. Valide Sultan’ın Harem’de yaşayan herkes üzerinde mutlak bir otoritesi vardı. Öyle ki, Valide Sultanlar bazı dönemler devlet yönetiminde dahi etkili olmuştur. Tarihte saray yönetiminin tamamen kadınlara geçtiği bir dönem de olmuştur. (Bkz: Sultanate Of Women)

Harem’in dizilere yansıyan romantik hikâyesini oluşturan yönü ise Harem’e alınan alelade kızların, günü geldiğinde Valide Sultan olma ihtimaliydi.

valide-sultan-odasi-harem
Valide Sultan Odası – Topkapı Sarayı Harem

Hünkar Sofası

Harem’in en geniş, ferah ve ışık alan odasıdır. Çiniler, kalem işleri ve güzel mobilyalarla süslü bu odada Harem eğlencelerinin yapıldığı rivayet edilir. Harem güzergâhında öncelikle karanlık koridor ve odalar kat etmiş ziyaretçiye ferahlık veren bir odadır. Oldukça etkileyici bir izlenim bırakır.

hunkar-sofasi-harem
Topkapı Sarayı Haremi Hünkar Sofası

III.Murad Has Odası

Burası Kanuni Sultan Süleyman’ın torunu III.Murad için tasarlanmış ve bir odadır. Sade bir ihtişamı yansıtan oda, Osmanlı tarihinin en başarılı mimarı Koca Sinan’ın elinden çıkmıştır. 16. Yüzyılda, İznik Çini sanatının doruğa eriştiği yıllarda inşa edilmiştir.

Odanın merkezinde harika bir çeşme vardır ve odaya kesintisiz bir su sesi ve huzur katmaktadır. Haremin sağlam kalan en eski köşkü olan bu oda, Mimar Sinan eseri olmasının da etkisiyle büyük bir saygınlık hissi uyandırmaktadır.

topkapi-haremi-sultan-murad-has-odasi
Mimar Sinan’ın Eseri III. Murad Has Odası © Serhat Engül

Şehzade Kasırları (Çifte Kasırlar)

Şehzadelerin yaşaması için dizayn edilmiş ikiz odalardır. Gözdeler taşlığına bakan, ışıklı güzel odalardır. Odalardan birinin tavanının ahşap süslemesi çok eskidir. Harem’in defalarca maruz kaldığı yangınlardan etkilenmeden günümüze ulaşan nadir eserlerdendir. Bu odalar rivayete göre şehzadelerin hapsedildiği kafes işlevi de görmüştür. Haremden bahsedilirken rivayetlere dayanmak zorunda kalmamız, çok büyük bir gizliliğin esas olmasındandır.

sehzade-kasirlari-harem
Şehzade Kasırları (Çifte Kasırlar) Harem © Serhat Engül

Gözdeler Taşlığı

Sarayda yaşayan çok sayıda kadın arasında mutlak bir rekabet ve çatışma olduğu muhakkaktır. Çünkü onları rekabet konusunda motive eden bir sistem vardı. Padişahın gözdesi olmayı başaran kadınlara daha özel ve konforlu odalar verilirdi. Padişah’tan erkek çocuk doğuran kadınlar “Haseki Sultan” mertebesine erişir, önemli ayrıcalıklar ile ödüllendirilirdi. Haseki Sultanların her biri elbette kendi çocuklarının bir sonraki Padişah olmasını dilerdi. Bu sebeple sarayda birçok entrikanın döndüğü de çok açıktır.

gozdeler-tasligi-harem
Gözdeler (İkballer) Taşlığı (foto: leylekfirarda.blogspot.com)

Harem Mescidi

Uzun yıllar kapalı kalan, kullanılmayan bir alandır. Kare şeklinde, muhteşem çinilerle süslü bir mescit odasıdır. Haremin kadınları ibadetlerini burada sürdürmüşlerdir.

harem-kadinlar-mescidi
Harem Kadınlar Mescidi © Serhat Engül

Eski Saray

Padişah öldüğünde, eski Sultanın haremi tamamen tasfiye edilir ve kadınların büyük bir kısmı eski saray olarak bilinen Beyazıt’taki saraya gönderilirdi.

Bazen Harem’den kadınlar Paşalar ile evlendirilir ve saraydan ayrılırlardı. Yine bazen Harem’de yıllarca Kalfa olarak hizmet vermiş kadınlar azat edilir ve halkın içine karışırdı. Bu kadınlar halk içinde saraylı olarak bilinir ve saygı, hürmet görürlerdi.

Harem’in en etkileyici iki odası Sultan Murat Has Odası ve Hünkâr Sofası’dır.

Kapanan ve Açılan Bölümler

Haremde uzun yıllardır süregelen bir restorasyon vardır. Büyük bir kısım maalesef ziyarete kapalıdır. Her sene yeni bir bölüm ziyarete açılıp, bir diğeri kapandığı için her ziyaretinizde farklı bir gezi rotası ile karşılaşmanız olasıdır.

Bu yazının yazıldığı 2016 yılı Eylül ayı itibari ile gezilebilecek bölümler bundan ibarettir. Yeni açılan kısımlar oldukça güncellenecektir.


Önerilen Blog Yazıları

Eğer Harem Dairesi yazısını ilgi çekici bulduysanız. Bu yazının üst başlığı olan Topkapı Sarayı Turu Ve Gezi Rehberi isimli yazıyı da okumanızı öneririm. Ayrıca Topkapı Sarayı Giriş Ücreti isimli yazı da bilet fiyatları ve ziyaret saatleri ile ilgili ayrıntılı bilgi içerir.

Sultanahmet civarında bir gezintiye çıktıysanız ve gezilecek yerler hakkında bir kaynak arıyorsanız Sultanahmet’te Gezilecek Tarihi Yerler yazısı da ilginizi çekebilir.

Sultanahmet’teki tarihi eserler gezildikten sonra, genelde alışveriş için Kapalıçarşı’ya doğru yol alınır. Kapalıçarşı’yı gezerken, Kapalı Çarşı Gezi Rehberi isimli yazı da ilginizi çekebilir


Serhat Engül

Kokartlı Turist Rehberi

Topkapı Sarayı Harem Dairesi Güncel Gezi Rehberi was last modified: August 29th, 2017 by Serhat Engül

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

17 + nine =