İmparator Justinianus Kimdir

Justinianus Kimdir? Kısaca Hayatı, Dönemi ve Kanunları

İstanbul ile ilgili tarih yazıları yazan biri olarak, hemen her makalede Justinianus’tan bahsettiğimi fark ettim. Çünkü Justinianus yüzyıllar sonrasını etkileyen işler yapmış olan bir hükümdar. Mimari anlamda ise İstanbul’a bıraktığı miras göz ardı edilemeyecek kadar büyük.

Ayasofya, Aya İrini, Küçük Ayasofya ve Yerebatan Sarnıcı gibi İstanbul’un en önemli tarihi eserleri onun döneminde inşa edildi. Roma Kanunları yeniden düzenlendi (Bkz: Jüstinyen Kodeksi) ve günümüze aktarıldı. Justinianus’u tanımadan günümüz İstanbul’unu tam olarak idrak etmek mümkün değildir.

İmparator Justinianus (Jüstinyen) kimdir?

İmparator Anastasios arkasında bir mirasçı bırakmadan gece uykusunda ölüverince, iktidar imparatorluk muhafızlarının eline geçti. Onlar da tahtın varisi olarak kendi komutanlarını seçtiler. Böylece 518’de hiç eğitim görmemiş bir asker, I. Justinus adıyla Doğu Roma İmparatoru oldu. Çocuğu olmadığı için kendine varis olarak yeğeni Peter’i seçti, evlat edindi ve ismini Justinianus olarak değiştirdi.

Justinianus mükemmel bir eğitim aldı ve tam bir Romalı gibi yetişti. Onun keskin zekası sayesinde okuma yazma bile bilmeyen amcasının iktidarında göze batacak bir bürokratik sorun yaşanmadı.

Ancak tüm bunlar Justinianus’un tahta geçmesine yetmiyordu. Hırslı bir kişiliği olan Justinianus, tahtın yolunu kendisi açtı. 521 yılında Konsül (senato başkanı) seçildi ve Hipodrom’daki araba yarışlarında Maviler’i destekledi. Bu sebeple diğer taraf olan Yeşiller‘in nefretini kazandı.

Ezeli rakipler olan Mavi ve Yeşil takımlar, bir spor kulübü olmaktan öte birer siyasi parti gibiydi. Çünkü toplumsal sınıf ve dini mezhep olarak iki farklı kesimi temsil ediyorlardı. Bu görünürde sportif, özünde siyasi rekabet bazen çatışmalara ve hatta isyanlara sebep oluyordu.

Maviler ve Yeşillerin Ölesiye Yarıştığı Hipodrom
Justinianus kimdir kısaca
Atmeydanı olarak bilinen Konstantinopolis Hipodromu

İmparator Justinianus ve İmparatoriçe Theodora

Justinian bir sirk dansçısı olan eşi Theodora ile konsüllüğü sırasında tanıştı.  Ne var ki, Bizans Kanunları imparator adaylarının soylu olmayan kadınlarla evlenmesini yasaklıyordu. Çift, bu evliliğe karşı olan imparatoriçenin (İmparator Justinus‘un eşi Euphemia) 524’te ölmesini ve yasaların bu evliliğe uygun hale getirilmesini beklemek zorunda kaldı.

İmparator Jüstinyen ve Teodora Mozaik

Bizans'ta Justinianus dönemindeki olaylar
Justinianus ve Theodora

Roma Hukuku’nun Yeniden Derlenmesi: Codex Justinianus

527’de tahta çıkan Justinianus, ilk iş olarak devlet yönetiminde reform yapmak istedi ve tarihin gördüğü en kapsamlı yasama işine girişti. Yüzlerce yıldır yürürlüğe girmiş tüm Roma kanunlarını derledi ve Codex Justinianus (Jüstinyen Kodeksi) adıyla on ciltlik eserde topladı.

Justinianus’un ilerleyen yıllardaki emekleri ortaya modern dünyada okutulan bir hukuk kitabı olan Institutions’ı çıkardı. Tüm bu metinler Batı Dünyası tarafından benimsenen yurttaşlık yasası olan Corpus Juris Civilis’i oluşturur.

Konstantinopolis’te Kanlı İsyan Nika Ayaklanması

532 yılında Hipodrom’da araba yarışları sırasında kendisine karşı inanılmaz bir isyan patlak verdi. Nika Ayaklanması sırasında şehirden kaçmaya yeltenen Justinian, güçlü bir karaktere sahip eşi Theodora tarafından ikna edilip başkenti terk etmekten vazgeçirildi.

Üst düzey generaller olan Belisarius, Mundus ve Narses’i isyancıların üstüne salan Justinianus, 30.000 kişiyi öldürerek zar zor isyanı bastırabildi. Ancak itibarı ciddi anlamda sarsılmıştı ve olağanüstü mimari girişimler ve büyük fetihler yaparak onu onarmak istiyordu.

Mimarlıkta bir kilometretaşı: Haşmetli Ayasofya

İsyan sırasında asiler başkent Konstantinopolis’i yakıp yıkmışlar, Megale Ekklesia (Büyük Kilise) adı verilen şehrin en büyük dini yapısını yerle bir etmişlerdi. Yıkılan kilisenin yerine tamamen yeni ve çığır açacak bir mimari üslup kullanılarak yenisi yapılacaktı.

Bu amaçlar Anadolu’nun en önemli mühendisi olan Anthemius ile “mimarların hocası” olan İsidoros görevlendirildi. Bu ikili 11.000 işçinin yardımıyla, 5 yıl gibi rekor sayılabilecek bir zamanda yeni kiliseyi inşa ettiler.

İmparator Justinianus’un yeni kiliseye ilk adım attığı anda heyecandan titrediği ve “seni geçtim Süleyman!” diye haykırdığı rivayet edilir. Bunun sebebi o döneme kadar bilinen en büyük dini eserin, Tevrat’ta geçen Süleyman Mabedi olmasıdır.

Justinianus Kimdir, Kısaca Hayatı

Bizans imparatoru Justinianus Hakkında Bilgi
Ayasofya (Hagia Sophia)

İmparator Justinianus Dönemi Fetihleri

Roma İmparatorluğu, 395 yılında ikiye bölünmüş ve 476 yılında Batı Roma İmparatorluğu yıkılmıştı. Justinian, bir Doğu Roma (Bizans) imparatoruydu. Roma’nın batı eyaletlerini geri almak ve kendisinden 200 yıl önce yaşamış olan İmparator Konstantin’in uçsuz bucaksız sınırlarına geri dönmek istiyordu.

Bu amaçla ünlü generali Belisarius’u (ve sonra da Narses‘i) seferden sefere yolladı. Roma’yı ve hatta tüm İtalya’yı barbar istilacılardan geri aldı.

Bizans İmparatorluğu’nun En Geniş Sınırları

Justinianus dönemi Bizans haritası ve sınırları
Justinianus dönemi Bizans İmparatorluğu

Justinianus Döneminin Sonuçları

Başarılarla dolu hükümdarlık yılları, yaşı ilerledikçe felaketlerle sarsıldı. 542 ilkbaharında Etiyopya’da çıkan bir veba salgını, Mısır üzerinden gelen ticaret gemileri ile Konstantinopolis’e sıçradı. Şehrin yarısı vebadan öldü. Şehir nüfusu kontrolsüz bir şekilde azalınca kaynaklar tükendi. Felaketler 550’de Theodora’nın da ölümüyle doruğa çıktı.

Justinian, Bizans İmparatorluğu’nu tüm Akdeniz’e hakim dev bir imparatorluk haline getirdi. 565’te 83 yaşında öldüğünde arkasında uçsuz bucaksız, fakat bir o kadar da parçalanmaya hazır bir imparatorluk bıraktı. İnşa ettiği Ayasofya ise 1000 yıl boyunca dünyanın en büyük dini yapısı olarak kalmıştır.

İmparator Justinianus Kimdir by Serhat Engül

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *