serhateng(at)gmail.com
+90 532 256 93 12

Maya Uygarlığı Tarihi ve Özellikleri

Maya Uygarlığı Tarihi, Nerede ve Ne Zaman Kuruldu? Nasıl Yok Oldu?

Maya Uygarlığı‘nın popüler kültürün ilgi alanlarından biri olmasının 2012 yılına dayandığını söyleyebiliriz. Söylentilere göre Maya takviminde, 21 Aralık 2012‘de kıyametin kopacağı yazıyordu. Halbuki araştırmalar takvimde yalnızca, dünyanın o tarihten sonra manevi anlamda bir seviye atlayacağını yazdığını söylüyor.

Bu tartışmlar yalnızca Maya Uygarlığı’na olan merakı tetiklemekle kalmadı, Mayaları ilgi odağına yerleştiren bir popüler kültür de ortaya çıktı. Mayaların bir anda dünya gündemine oturması, Maya Uygarlığı ile ilgili arkeolojik çalışmaların da hızlanmasına ortam sağladı.

Maya Uygarlığı’nın Sıradışı Bir Mimarisi Vardı
Maya Uygarlığı Tarihi
Maya Medeniyeti Tarihi ve Özellikleri

Maya Uygarlığı Tarihi Kısa-Özet Bilgi

Bu yazıda sizi Maya Uygarlığı Tarihi başlığı altında; Maya Medeniyeti’nin kültürel özellikleri ve gizemleri ile ilgili bir yolculuğa çıkarmaya çalışacağız.

Maya Uygarlığı Nerede Ortaya Çıktı?

Öncelikle Mayaların ne zaman ve nerede kurulduğundan bahsedelim. Maya Uygarlığı, Orta Amerika‘da bugünkü Meksika, El Salvador, Guatemala ve Honduras ülkelerinin topraklarına yayılmış bir bölgede kuruldu.

Maya Uygarlığı’nın tarihinde Erken Dönem M.Ö. 2000 ile 250 arası, Klasik Dönem M.Ö. 900 ile 250 arası olarak kabul ediliyor. Uygarlığın olgunlaştığı ve varlığını sürdürdüğü M.Ö 250 ile M.S. 1539 arası çok uzun bir dönem var ve bu dönem İspanyol işgali ile son buluyor.

Mayaların kendi aralarındaki taht ve toprak kavgalarıyla meşgul olduğu ve ateşli silahlara sahip İspanyolların gelmesini yeterince ciddiye almadığı, Mel Gibson‘un Apocalypto isimli filminde ustaca vurgulanmıştı.

Mel Gibson’un Apocalypto Filminde Temsili Olarak Mayalar
Maya Uygarlığı nasıl ve neden yıkıldı?

Maya Uygarlığı’na Bilim ve Astronomi

İlk olarak, Maya Uygarlığı‘nın kullandığı sayı sistemi ve hesap yöntemlerine göz atalım. Bu uygarlığın matematiksel ifadeleri bizim kullandıklarımızdan epeyce farklıydı. 20 tabanına göre düzenlenen, diğer bir deyişle vigesimal bir sayı sistemleri vardı.

Bir ile dört arasındaki rakamlar için nokta, beş ve beşin katları için de çubuk şekli kullanılırdı. Bu sayı sistemleri, sadece üç sembol olduğu için oldukça verimliydi. Diğer sembolleri de kabuk şeklindeki sıfır rakamı idi.

Bu hesap yöntemlerinin atası esasında Olmekler denilen başka bir halktır. Bununla beraber, bir kabuk şekliyle sembolize edilen sıfır rakamını matematik bilimine kazandıran halk Maya halkıdır demek yanlış olmayacaktır.

Mayalar, pek çok Avrupa ülkesinden matematiksel olarak çok çok ilerdeydi. Avrupalılar’ın aksine sıfır rakamını kullanabilmeleri, büyük sayıları rahatlıkla temsil edebilmelerini sağladı. Hesaplamalarını doğru yapabilmeleri de büyük ölçüde buna bağlıydı.

Maya Takviminin Özellikleri

Tıpkı bu karmaşık sayı sistemleri gibi, Mayaların takvim düzenekleri de oldukça karmaşıktı. Bu uygarlığın keşfettiği takvim sistemi, milyonlarca yıllık gökyüzü hareketlerini hesaplayabilen bir sistemden oluşuyordu.

Güneş ve ay tutulmalarını çok önceden kestirebiliyorlardı. Önemli tarihleri belirtmek için üç adet farklı zaman birimi kullanıyorlardı. Bunlar, Güneş yılı, İlahi yıl ve Venüs yılı idi. İlahi yıl 260 gün sürüyordu, bu yıl Güneş yılına bağlanıyor, ve 584 gün süren Venüs yılı ikisini birden kapsıyordu.

Maya uygarlığının astronomik verileri de Avrupa uygarlığının çok ilerisindeydi. Sundukları bilgi Avrupalılar’ın bilgilerinden daha doğruydu. Örneğin Gregoryen Takvimi‘nde bir yıl 365.2425 gün sürerken, Maya Uygarlığı ise bunu 365.2420 gün olarak hesaplıyordu.

Doğru bilgi, yılın 365.2422 gün olmasıydı. Bu verilere bakarak bir sonuç çıkaracak olursak, Maya Uygarlığı‘nın hesaplarının gerçek bilgiye daha yakın olduğunu görürüz.

Maya Uygarlığı, bu doğru verilere çok ve titiz bir çalışmanın ardından ulaştı. Gökyüzündeki hareketleri gözlemleyip Venüs, Jüpiter, Mars, Güneş, Ay ve yıldızların hareket süreleri hakkında astronomik bilgileri kaydettiler.

Maya Uygarlığı Mimari Özellikleri

Maya Medeniyeti, mimarisi ile de büyük ilgi topladı. Kule ve tapınaklarının yüksekte olmasını istiyorlardı. Diğer yandan, büyük kentlere dönüşebilmek için yayılmacı bir yaklaşım izlemeyi tercih ediyorlardı. Bu yüzden, ovalardaki yapılarını Yucatan şehrinin kuzeyinde, yüksekte olmasını tercih ettikleri binaları da Usumacinta civarında, topografik olarak zaten yüksek olan tepelerde inşa ettiler.

Maya uygarlığını oluşturan şehirler, bulunduğu çağın çok ilerisindeydi. Kompleks insan gruplarını bir arada bulunduruyorlardı. O sırada dönemdaşları olan Avrupa kentleri sanatsal, bilimsel, sosyal ve kültürel alanlarda büyük bir karanlıkla boğuşuyordu.

Maya Mimarisinin Muhteşem Örnekleri
Maya Uygarlığı nedir kısaca bilgi
Maya Medeniyeti Hakkında Bilgi

Maya Uygarlığı’nda Kentler

Maya Uygarlığı’nın kentleri, bölgede homojen bir şekilde dağılmamıştı. Çünkü bölgenin yaşam koşulları biraz karmaşıktı. Aslına bakacak olursak, Maya Medeniyeti adı altında farklı kültürel altyapılar birbirleriyle birlikte yaşadı. Bu bahsettiğimiz farklı kültürler, birbirleriyle ticari alış veriş dolayısıyla etkileşti.

Mayalar, Aztek Medeniyeti‘nin atasıydı ve  savaşçı bir kavimdiler. Popol adı verilen büyük mimari yapılarda oturdular. Yarattıkları mimari yapılarda matematiği kusursuz bir biçimde kullandılar, onları güneşin geldiği açıya göre inşa ettiler.

Maya Uygarlığı, mağaralar, saraylar, akropolisler, piramitler ve gözlem evleri yapılandırdı. Kulkulkan Piramidi Mayalara ait en meşhur yapılardan biri. Chichen Itza‘da bulunuyor. 365 merdiven basamağı ve 52 paneli bulunan bu yapının, ilhamını göklerden aldığını söylememize muhtemelen gerek yoktur.

Maya Medeniyetinde Tarım

Maya mühendisleri, inanılmaz düzgünlükte yollar inşa ederken aynı zamanda su basıncı teknolojisini de verimli bir şekilde kullandılar. Küçük bir Maya kenti olan Palenque‘te Mayalılar büyük mühendislik başarılarına imza attılar.

Palenque‘te su baskını sıkıntısı yaşanıyordu. Bununla baş edebilmek için mühendisler yeraltı suyunu kanallara ayıran ayrıntılı su kemerleri inşa ettiler. Bu, arazi tasarrufunun sağlanmasının da yolunu açmış oldu.

Maya Uygarlığı’nın tarım yöntemleri de, matematiksel, astronomik, mimari yöntemleri gibi, farklı ve sofistikeydi. Kakao, vanilya, tütün, pamuk, patates gibi bitkileri ekip biçiyorlardı. Hatta pamuğu dokuyup boyayarak giyim malzemesi olarak kullanıyorlardı.

Maya Uygarlığı, kauçuk ağaçlarından lateksi alıp kullanarak lastik üretti. Bunu yaptıkları zaman dilimi milattan önce 1600’lü yıllardı. Lastikleri, şişme lastik top yapımında kullandı. Bu toplarla meşhur Orta Amerikan top oyununu oynadılar.

Mayalar’dan Guatemala’ya Miras Kalan Tarihi Eserler
Maya Uygarlığı nerede kuruldu
Maya Uygarlığı nedir? Kısa ve Özet Bilgi

Maya Uygarlığı’nda Dinsel İnançlar ve Kültür

Mayalarda, Antik Mısır‘da olduğu gibi Tanrı-Kral anlayışı vardı. Hem dini hem de sivil gücü elinde tutan yönetici, her bakımdan bilgili olmak zorundaydı. Esas olarak, uygarlıkta bulunan klanlar, bazı zamanlar birbirleriyle savaşmalarına karşın bazen de birleşiyorlardı.

Kozmolojik ve mitolojik açıdan Maya Uygarlığı oldukça zengin bir kültüre sahip. Doğanın unsurlarından faydalanan çok sayıda tanrıları var: bulutlar, ay, vs. Tanrılar, iyiliğin ve kötülüğün, yaratıcılığın ve yok ediciliğin ikisini birden içlerinde yaşıyorlar.

Günümüzün Orta Amerika yerlileri de aslında köken olarak Maya Uygarlığı’na dayanıyor. Bugün, bu halkın büyük çoğunluğu Guatemala‘da bulunuyor ve inanılmaz bir şekilde Maya dilini hâlâ konuşuyorlar. Yazı dili olarak da Maya halkı, 800‘e yakın hiyeroglif sembol kullandılar. Günümüzde dil uzmanlarının yaptığı çalışmalar sayesinde bu alfabe neredeyse çözüldü.

Maya Uygarlığı Nasıl Yok Oldu? Yıkılma Sebepleri

M.S. 1511 yılında, bir İspanyol gemisi Karayipler açıklarında karaya oturdu. Yalnızca 12 kişi hayatta kalmıştı. Mayalar tarafından esir alınan İspanyol denizcilerden ikisi kaçmayı başardı. Yeri keşfedilen Mayalar, İspanyol donanmasının tacizine maruz kaldılar ve iki taraf arasında çatışmalar çıktı.

Komşu Aztek Medeniyeti‘nin başkenti olan Tenochtitlan‘ın 1521 yılında İspanyollar tarafından yok edilmesiyle, sıra Mayalar’a gelmişti. Hernando Cortez önderliğindeki İspanyol fatihler (conquistador olarak da bilinir) yalnızca 180 süvari, 300 piyade ve 4 top ile yüzlerce yıllık uygarlıkları dize getirdiler.

Ateşli silahların, geleneksel ok ve mızrak gücüne üstünlüğü, Orta Amerika‘da en acı şekilde tecrübe edildi. Halk esir düştü ve kralları öldürüldü. Hristiyanlık inancı ile bağdaşmayan tapınaklar ve yapılar yerle bir edildi.


Önerilen Diğer Yazılar


Maya Uygarlığı Tarihi ve Özellikleri by Ezgi Gül

Maya Uygarlığı Tarihi, Kuruluşu, Yıkılışı Hakkında Bilgi

Maya Uygarlığı Tarihi ve Özellikleri Hakkında Bilgi was last modified: November 2nd, 2018 by Serhat Engül

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *