Sanat Nedir?

Sanat Nedir? Sanatın Tarihi, Tanımı ve Başlıca Sanat Dalları

Sanatın kökenlerini evrimin en erken aşamalarında aramak gerekir. Nitekim sanat insanlık tarihinin her döneminde var olan bir olgu olmuştur. Sanat, hem insanları geliştirmiş, hem de insanlarla birlikte gelişmiş bir olgu olarak kabul edilebilir.

Nitekim ilkel toplumlardan büyük medeniyetlere kadar her kültürde sanatın bir formu mutlaka olmuş, hatta ulusların ve kültürlerin karakterini belirleyen başlıca ögelerden biri sanat biçimleri olmuştur.

Sanatın Tanımları ve Nedenleri

Sanat hakkında yüzlerce farklı tanım mevcut. Thomas Munro, sanatı “Doyurucu estetik yaşantılar oluşturmak amacıyla dürtüler yaratma becerisi” olarak tanımlar. Bu tanıma göre sanat kötü ve olumsuz çağrışımlar yaratsa bile estetiğe sahiptir. “Sanat nedir?” sorusuna cevap olarak yapılan tanımlar en az sanat eserleri kadar çeşitlidir.

Hegel, sanatı insanı üstün kılan ögelerden biri olarak görür. Bu düşünceye göre sanatta doğanın taklit edilmesi anlamsızdır çünkü sanat, insanın üstünlüğünün ürünüdür. Sanatın güzelliği, doğadaki güzelliğin üstündedir ve sanat insan aklının yaratımıdır.

Kant, sanatı bir deha ürünü olarak tanımlamıştır. Sanat, kendi dışında bir amaç ya da anlam taşımaz.
Bir diğer deyişle Kant “sanat sanat içindir” fikrini savunmuş, sanatın herhangi başka bir anlam taşıdığı düşüncesini reddetmiştir.

Marks, sanat konusunda hocası olan Hegel ile zıt bir fikre sahiptir. Nitekim Marks’a göre sanat insan ile doğanın etkileşiminden doğar ve onun bir aşamasıdır. Yani insan evriminde bir yere sahiptir. Yaşamı insanileştiren olgu olan sanat, tümel insana ulaşma çabasının da ayrılmaz bir parçasıdır.

Tarih boyunca sanatın birçok farklı yorumu çıkmıştır ve her yorum, sanatın yeni bir tanımı olarak kabul edilebilir. Örneğin, Pablo Picasso’nun resmi, sanatın zamanına göre yeni ve farklı bir tanımıdır. Aynı şekilde Stravinski’nin besteleri, sanatı çağına göre yeniden tanımlamıştır. Dolayısıyla, sanat hakkında düşünürlerin ve filozofların birçok farklı fikri bulunmaktadır. Ancak her sanat yapıtı bir tanım ve bir manifesto olarak kabul edilebilir.

Pablo Picasso’nun Sanat Eserleri
sanat nedir
Picasso’nun Sanat Eserleri

Sanat Neyi İfade Eder?

Sanatın temel ögesinin estetik olduğunu düşünmek mümkün. Nitekim eserin ifade ettiği ve çağrıştırdığı anlam her zaman olumlu olmayabilir. Edvard Munch’ın “Çığlık” tablosu, Zdzislaw Beksinski’nin korkunç ögeler içeren resimleri, Mussogorsky’nin Kel Dağda Bir Gece senfonisi, olumsuz ve rahatsız edici çağrışımlar doğurur. Ancak tüm bu eserler kendi içlerinde bir estetik uyumuna ve kendi estetik yorumuna sahiptir.

Sözgelimi, Dadaizm halefi olan bütün akımları reddederken kendi estetiğini ortaya koymaya çalışmıştır. Sanat eserinin konusu değişebilir. Toplumsal bir meseleyi, mitolojik bir hikayeyi, bir duyguyu veya yalnızca kendisini anlatabilir ancak nihayetinde ifade ettiği estetiktir.

Sanat Eseri Nedir?

Sanatçının belli malzemeler ve araçlar yoluyla ortaya çıkardığı, duygularını, yeteneklerini ve kompozisyonlarını yansıttığı eserler sanat eseri olarak yorumlanır. Sanatın birçok farklı dalı bulunmaktadır. Yüzlerce farklı sanat biçimi bulunsa da, literatürde temel olarak üçe ayrılır.

  1. Görsel (plastik) sanatlar
  2. Fonetik sanatlar
  3. Dramatik (ritmik) sanatlar

Sanat eseri iyiyi, güzeli ifade edebilir ve bilgilendirici olabilir. Ancak amacı bu değildir. Sanat eseri, hayal gücünü ve imgeleri estetik bir biçimde yansıtır.

Bir ürünün sanat eseri olarak kategorize edilmesi için suje (sanatçı), obje (malzeme, enstruman, sanat eserine dönüştürülecek her şey) ve estetik yargı olmak üzere üç ögeye sahip olması gerekir. Ancak kimi sanat tarihçileri bu kategorizasyonu reddetmekte ve duyguların yansıtıldığı bütün eserleri sanat eseri olarak yorumlamaktadır.

Sanatın kapsamı konusunda da her zaman çeşitli tartışmalar olmuştur. Örneğin ilk sinema filmlerinin çekildiği yıllarda bazı çevreler sinemanın bir sanat eseri olduğu fikrini reddetmişlerdir. Günümüzde de grafik tasarım gibi dalların sanat eseri olup olmadığı konusunda tartışmalar sürmektedir. Ancak her koşulda, sanat eserlerinin sahip olmaları gereken bazı özellikler bulunmaktadır.

Sanat Eserleri Hangi Özelliklere Sahip Olmalıdır?

  • Sanat eseri her şeyden önce kişiseldir. Onu meydana getiren, yaratan, tasarlayan kişilerden ve mensup olduğu toplumdan izler taşır. Örneğin Dostoyevski’nin eserleri yalnızca yaratıcı bir zihnin ürünü değil, aynı zamanda Çarlık Rusyasındaki sefaletin ve toplumsal bunalımın belgesidir.
  • Bir ürünün sanat eseri olması için yaratıcılığa ve özel bir kompozisyona sahip olması gerekir. Sanat ile zanaat arasındaki temel fark budur. Resmi evrak ve hasar tespiti için çekilen bir fotoğrafla, fotoğraf sanatının farkı da buradadır.
  • Sanat eserinin özgün olması gerekir. Esinlendiği yerler olsa da her eser eşsizdir ve dünyada tektir.

Bunlar bir yapıtı sanat eseri yapan temel özellikler olsa da herkes tarafından benimsenmiş ve hemfikir olunan yargılar değildir. Örneğin sanatın fayda gütmeden yapılması gerektiği fikri de epey yaygındır. Ancak bu durumda Peyami Safa’nın para kazanmak için yazdığı polisiye öyküler gibi birçok örneği sanat eseri kapsamından çıkarmamız gerekir. Bunun da büyük bir haksızlık olacağını söylemek zor değil.

Başlıca Sanat Dalları (Güzel Sanatlar) Hangileridir?

Sanatların sınıflandırılması her dönemde farklı olmuştur. Örneğin Orta Çağ döneminde dilbilgisi, güzel konuşma kabiliyeti, belagat (retorik), metametik, istatistik gibi günümüzde bilim dalları olarak kabul edilen birçok disiplin sanat olarak kabul edilmiştir. Hatta coğrafya eserleri ve seyahatnamelerin bile bu şekilde sınıflandırıldığı söylenebilir. Bu sanatlar için kullanılan Güzel Sanatlar (beaux arts) tanımı bugün farklı bir kapsama sahiptir.

Görsel Sanatlar Nelerdir?

Görselliğe hitap eden, temeli şekillere dayanan eserler görsel sanatlar kategorisindedir. Maddenin çeşitli yollarla şekillendirildiği ve temeli şekle dayanan her eseri bu şekilde kategorize edebiliriz. Bugün varlığından haberdar olduğumuz ilk sanat eserleri olan mağara resimleri de görsel sanatlar başlığında kategorize edilebilir.

  1. Heykel: Heykelciliğin tarihi antik çağlara kadar dayanır. Temelinde maddelere –kil, alçı, ahşap- şekil verip belli bir nesneyi veya kavramı yansıtma amacı vardır. 20.yüzyıldan sonra soyut eserler de verilmeye başlanmış ve heykelciliğin tanımı ciddi anlamda değişmiştir. Nitekim hareketin temel öge kullanıldığı heykeller de bulunmaktadır.
  2. Resim: Duygu, düşünce ve imgelerin çeşitli yüzeylere, boyama ve çizme yoluyla yansıtıldığı sanat resim olarak adlandırılır. Resim sanatı tarih boyunca birçok değişime uğramış ve yeni anlayışlarla gelişmiştir.
Michelagelo’nun Heykel Sanatı
sanat eseri nedir
Michelangelo’nun “Pietà” İsimli Heykeli

İşitsel Sanatlar Nelerdir?

Temelinde ses ve söz olan, kulağa hitap eden sanatlar işitsel olarak adlandırılır. Müzik, işitsel sanatların temel ögesidir. Kimi tanımlamalarda edebiyat da işitsel sanatlar kategorisine girse de, günümüzde çoğunlukla dilsel sanatlar başlığında incelenmektedir.

Müzik: İmgelerin, duyguların belli enstrumanlarla veya vokal teknikleriyle, ritmik bir biçimde ifade edildiği sanat müzik olarak adlandırılır. İnsanda ritim duygusunun doğuştan mevcut olduğu bilinmektedir. Ayrıca arkeolojik bulgular, insanların on bin yıldan uzun süredir müzikle ilgilendiklerini göstermektedir.

Edebiyat İşitsel Bir Sanat Mıdır? Şiirin işitsel bir sanat olarak ortaya çıktığı şüphesizdir. Nitekim şiir bütün kültürlerde belli bir uyak, kafiye ve hece ölçüsüne göre yazılmıştır. Bu yüzdendir ki Antik Çağ’da yazılmış bir şiirin hece ölçülerine bakarak hangi melodiyle söylendiğini tahmin etmek mümkündür. Ancak günümüzde edebiyatı işitsel bir sanat olarak tanımlamak zor.

Zira bugün şiir, roman, hikaye gibi yazınsal türler, hece ölçüsü gibi ritmik ögeler dışında dayanaklara sahip. Örneğin dadaizm akımı şiirde müzikal bir düzeni reddetmektedir. Dolayısıyla günümüzde bütün edebi eserleri işitsel olarak kategorize etmek mümkün değildir.

Sanat Nedir?

sanat dalları nelerdir
Dünya Edebiyatının Ustalarından Ernest Hemingway

Ritmik-Dramatik Sanatlar Nelerdir?

Vücut hareketlerinin biçimsel olarak yansıtıldığı eserler ritmik-dramatik sanatlar başlığında incelenir. Dramatik sanatlar, bazı eleştirmenler tarafından görsel sanatların bir dalı olarak kabul edilmektedir.

Opera: Operayı işitsel sanatlarla dramatik sanatların kesişim noktasında bir dal olarak görebiliriz. Müzikli tiyatro oyunları opera olarak adlandırılır. Belli bir konuyu, hikayeyi anlatır. Oyuncular ön planda oynarken orkestra çalar ve replikler aynı zamanda melodidir.

Tiyatro: İmgelerin ve duyguların konuşmalarla, hareketlerle, sahne kurgularıyla anlatıldığı sanat tiyatro olarak tanımlanır. Tıpkı opera gibi tiyatro da görsel sanatlardan beslenir. Nitekim tiyatroda hikayenin canlandırılması kadar sahne kurgusu da önemlidir.

Pandomim: Replik içermeyen tiyatro oyunudur. Temanın söz kullanmadan anlatılması esasına dayanır.


Sanat Nedir Blog Yazısı by Babür Karbey

Sanat Nedir? Başlıca Sanat Dalları

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *